Μέρος Δ΄

Η Επιστροφή του Πολίτη – Χωρίς ενεργή συμμετοχή δεν υπάρχει Δημοκρατία

Στο τρίτο μέρος της σειράς μας, «Ο Πολίτης ως Καταναλωτής», αναλύσαμε τη μετάλλαξη της συμμετοχής σε κατανάλωση πολιτικών προϊόντων.

Εισαγωγή

Στα προηγούμενα τρία μέρη της σειράς αναλύσαμε:

• Την άλωση της πολιτικής από το ιδιωτικό συμφέρον.
• Τη μετατροπή της σε επαγγελματική σταδιοδρομία.
• Τη σταδιακή μετάλλαξη του πολίτη σε καταναλωτή.

Το ερώτημα που απομένει δεν είναι τι φταίει.

Το ερώτημα είναι:
Υπάρχει επιστροφή;

Η απάντηση είναι απλή και ταυτόχρονα δύσκολη:
Ναι — αλλά μόνο αν ξεκινήσει από τον ίδιο τον πολίτη.

1. Η Δημοκρατία δεν λειτουργεί αυτόματα

Η Δημοκρατία δεν είναι μηχανισμός που δουλεύει μόνος του.
Δεν είναι θεσμική μηχανή που παράγει δικαιοσύνη χωρίς συμμετοχή.

Είναι σχέση.

Σχέση εμπιστοσύνης, ελέγχου, ευθύνης.

Όταν ο πολίτης αποσύρεται, το κενό καλύπτεται.
Όχι από το «κοινό καλό», αλλά από οργανωμένα συμφέροντα.

Η πολιτική δεν αντέχει κενά.
Τα κενά γεμίζουν.

2. Από την αδιαφορία στην ιεράρχηση αξιών

Ένα από τα μεγαλύτερα λάθη της εποχής είναι η εξίσωση όλων των ζητημάτων.

Δεν είναι όλα στο ίδιο επίπεδο.

Αν ο πολίτης δεν ιεραρχήσει, θα τον ιεραρχήσουν άλλοι.

Υπάρχουν ζητήματα που πρέπει να βρίσκονται στο «10» μιας προσωπικής κλίμακας:

• Ασφάλεια.
• Θεσμική αξιοπιστία.
• Εθνική κυριαρχία.
• Δικαιοσύνη.
• Διαφάνεια.

Δεν μπορεί όλα να είναι «παροχές».
Δεν μπορεί όλα να είναι «διευκολύνσεις».

Η κοινωνία που τοποθετεί στην κορυφή μόνο το άμεσο οικονομικό όφελος, καταλήγει να χάνει τα θεμέλιά της.

3. Η ευθύνη της ψήφου

Η ψήφος δεν είναι συναλλαγή.
Δεν είναι επιδότηση.
Δεν είναι επιβράβευση ρουτίνας.

Είναι εντολή.

Και η εντολή περιλαμβάνει λογοδοσία.

Αν ο πολίτης δεν είναι έτοιμος να πει:
«Δεν σε ξαναψηφίζω, δεν τήρησες την εντολή»,

τότε η Δημοκρατία μετατρέπεται σε τελετουργία.

Η ενεργή συμμετοχή δεν εξαντλείται στις εκλογές.
Αλλά οι εκλογές είναι το ελάχιστο.

Χωρίς αυστηρότητα στην επιλογή, δεν υπάρχει ποιότητα στο αποτέλεσμα.

4. Ασφάλεια και αξιοπρέπεια

Η συζήτηση περί «ηρεμίας» είναι συχνά παραπλανητική.

Ο πολίτης δεν χρειάζεται απλώς ησυχία.
Χρειάζεται ασφάλεια.

Ασφάλεια θεσμών.
Ασφάλεια συνόρων.
Ασφάλεια δικαίου.
Ασφάλεια προοπτικής.

Όταν αυτά απουσιάζουν, η κοινωνία διολισθαίνει σε διαρκή ανασφάλεια — ακόμη κι αν επικρατεί επιφανειακή ηρεμία.

Η Δημοκρατία δεν υπάρχει για να κατευνάζει.
Υπάρχει για να προστατεύει.

5. Το σημείο καμπής

Η κρίση της έννοιας του Πολίτη δεν θα λυθεί με τεχνικές διορθώσεις.

Δεν θα λυθεί με αλλαγή προσώπων χωρίς αλλαγή στάσης.

Θα λυθεί όταν ο πολίτης επανέλθει ως:

• Κριτής.
• Ελεγκτής.
• Συμμέτοχος.
• Απαιτητικός εντολέας.

Η πολιτική θα αλλάξει μόνο όταν η κοινωνία απαιτήσει διαφορετικό επίπεδο.

Κανένα σύστημα δεν υπερβαίνει το επίπεδο απαιτήσεων των πολιτών του.

Επίλογος

Χωρίς ενεργό πολίτη δεν υπάρχει Δημοκρατία.

Υπάρχει διαχείριση.
Υπάρχει επικοινωνία.
Υπάρχει εικόνα.

Αλλά όχι Δημοκρατία.

Η επιστροφή δεν είναι θεαματική.
Είναι ατομική απόφαση.

Να μην αντιμετωπίζουμε την πολιτική ως θέαμα.
Να μην ψηφίζουμε με κριτήριο το άμεσο όφελος.
Να μην αποσυρόμαστε όταν απογοητευόμαστε.

Η Δημοκρατία δεν χάνεται σε μια μέρα.
Χάνεται σιωπηλά.

Και ανακτάται μόνο όταν ο πολίτης αποφασίσει να επιστρέψει.