Μέρος Β΄
Η Πολιτική ως κλειστό «Επάγγελμα» και η παγίωση της εξουσίας
Εισαγωγή
Στο πρώτο μέρος της σειράς μας, «Η κρίση της έννοιας του Πολίτη στη Δύση», αναλύσαμε τη μετατόπιση από τον Πολίτη στον Ιδιώτη.
Η μετατόπιση αυτή, όμως, δεν έμεινε στο επίπεδο της νοοτροπίας.
Θεσμοθετήθηκε.
Η επόμενη φάση της κρίσης είναι βαθύτερη:
η πολιτική παύει να είναι προσωρινή αποστολή και μετατρέπεται σε σταθερή καριέρα.
1. Από τη θητεία στην καριέρα
Σε μια υγιή δημοκρατία, η ενασχόληση με τα κοινά αποτελεί φάση της ζωής. Ο πολίτης εισέρχεται, υπηρετεί και αποχωρεί.
Στη σύγχρονη πραγματικότητα, όμως, παρατηρούμε κάτι διαφορετικό:
- Διαδρομές που ξεκινούν από κομματικές νεολαίες.
- Σταδιακή ένταξη σε μηχανισμούς.
- Διαδοχικές τοποθετήσεις σε θέσεις ευθύνης.
- Πολυετείς κοινοβουλευτικές παρουσίες.
Η πολιτική δεν είναι πλέον διακοπή της ιδιωτικής ζωής. Είναι η ίδια η επαγγελματική ζωή.
Αυτό δημιουργεί ένα κρίσιμο ερώτημα:
Τι συμβαίνει όταν κάποιος δεν έχει καμία άλλη επαγγελματική αναφορά εκτός πολιτικής;
Η παραμονή στην εξουσία μετατρέπεται σε υπαρξιακή ανάγκη.
2. Η δημιουργία κλειστών κύκλων
Όταν η πολιτική γίνεται επάγγελμα, δημιουργούνται δίκτυα.
Δίκτυα επιρροής.
Δίκτυα αμοιβαιότητας.
Δίκτυα προστασίας.
Οι μηχανισμοί αυτοί λειτουργούν συχνά αθόρυβα. Δεν είναι απαραίτητα παράνομοι. Είναι όμως στεγανοί.
Η πρόσβαση στην εξουσία παύει να είναι ανοιχτή διαδικασία αξιοκρατίας και γίνεται διαδρομή εντός συγκεκριμένων κυκλωμάτων.
Η έννοια της «ανακύκλωσης προσώπων» δεν είναι τυχαία. Οι ίδιοι άνθρωποι μετακινούνται από θέση σε θέση, από υπουργείο σε οργανισμό, από εθνικό σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Η πολιτική τάξη αποκτά χαρακτηριστικά επαγγελματικής κάστας.
3. Η αποκοπή από την κοινωνική πραγματικότητα
Όταν κάποιος ζει αποκλειστικά μέσα στο περιβάλλον της πολιτικής:
- Δεν βιώνει την αβεβαιότητα της αγοράς.
- Δεν εκτίθεται στις πιέσεις της παραγωγής.
- Δεν κινδυνεύει από ανεργία.
Η εμπειρία του γίνεται θεσμική, όχι κοινωνική.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι επαγγελματίες πολιτικοί είναι κατ’ ανάγκη κακόβουλοι. Σημαίνει όμως ότι η οπτική τους διαμορφώνεται μέσα σε προστατευμένο πλαίσιο.
Η απόσταση από την καθημερινότητα αυξάνεται.
Η γλώσσα γίνεται τεχνοκρατική.
Οι αποφάσεις αποκτούν χαρακτήρα διαχειριστικό.
Η πολιτική παύει να αφουγκράζεται και αρχίζει να υπολογίζει.
4. Η θεσμική αυτοπροστασία
Κάθε επάγγελμα αναπτύσσει μηχανισμούς αυτορρύθμισης. Όταν όμως η πολιτική λειτουργεί ως επάγγελμα, οι μηχανισμοί αυτοί αφορούν την ίδια την εξουσία.
Νομικά πλαίσια που δυσχεραίνουν την απόδοση ευθυνών.
Διαδικασίες που καθυστερούν ελέγχους.
Πολιτικές συμφωνίες που αποτρέπουν συγκρούσεις.
Η αυτοπροστασία δεν είναι πάντα αποτέλεσμα συνωμοσίας. Είναι συχνά προϊόν κοινής αντίληψης συμφέροντος.
Η σταθερότητα του συστήματος προτάσσεται έναντι της αυτοκάθαρσης.
Και έτσι, το επάγγελμα παγιώνεται.
5. Η κοινωνική επίδραση
Όταν η πολιτική εμφανίζεται ως κλειστό πεδίο:
- Οι ικανοί αποθαρρύνονται.
- Οι δημιουργικοί επιλέγουν άλλες διαδρομές.
- Η συμμετοχή περιορίζεται.
Η αρνητική επιλογή δεν προκύπτει από έλλειψη ταλέντου στην κοινωνία, αλλά από έλλειψη εμπιστοσύνης στη δυνατότητα ουσιαστικής συμμετοχής.
Η δημοκρατία λειτουργεί τυπικά.
Αλλά ουσιαστικά στενεύει.
Συμπέρασμα
Η μετατροπή της πολιτικής σε επαγγελματική σταδιοδρομία αποτελεί κρίσιμο στάδιο της κρίσης της έννοιας του Πολίτη.
Όταν η εξουσία γίνεται καριέρα:
- Η παραμονή προτάσσεται της προσφοράς.
- Η σταθερότητα του κύκλου υπερισχύει της ανανέωσης.
- Η κοινωνική εκπροσώπηση περιορίζεται.
Στο επόμενο μέρος θα δούμε την τελική συνέπεια αυτής της εξέλιξης:
Πώς ο ίδιος ο Πολίτης μετατρέπεται σταδιακά σε παθητικό καταναλωτή πολιτικών προϊόντων.
Διαβάστε επίσης:
Η μίνι σειρά «Ρωσία: Γεωπολιτική Αναδιάταξη και Δύση» (8 μέρη), όπου αναλύεται η μεταβολή ισορροπιών ισχύος και ο ρόλος της Δύσης στο νέο διεθνές περιβάλλον