Ο Πολίτης ως Καταναλωτής – Η τελική μετάλλαξη

Στο δεύτερο μέρος της σειράς μας, «Η Πολιτική ως κλειστό Επάγγελμα», αναλύσαμε την παγίωση της εξουσίας και τη μετατροπή της πολιτικής σε σταδιοδρομία.

Εισαγωγή

Αφού η πολιτική αλώθηκε από το ιδιωτικό συμφέρον και παγιώθηκε ως επαγγελματική σταδιοδρομία, η επόμενη και πιο ύπουλη συνέπεια δεν αφορά μόνο την εξουσία.

Αφορά τον ίδιο τον λαό.

Η κρίση της έννοιας του Πολίτη δεν ολοκληρώνεται όταν η πολιτική γίνεται καριέρα. Ολοκληρώνεται όταν ο ίδιος ο πολίτης παύει να λειτουργεί ως ενεργό υποκείμενο και μετατρέπεται σε παθητικό αποδέκτη.

Η Δημοκρατία δεν καταρρέει μόνο από πάνω.
Διαβρώνεται και από κάτω.

1. Από τη συμμετοχή στη συναλλαγή

Στην κλασική αντίληψη, ο πολίτης συμμετέχει.
Ασκεί έλεγχο.
Διεκδικεί θεσμική ποιότητα.

Στη σύγχρονη πραγματικότητα, όμως, παρατηρούμε μια διαφορετική στάση:

Ο πολίτης δεν ρωτά:
«Ποια πολιτική είναι σωστή για το σύνολο;»

Ρωτά:
«Τι θα κερδίσω εγώ;»

Η ψήφος σταδιακά μετατρέπεται σε μέσο συναλλαγής.
Η πολιτική προσφορά αξιολογείται με όρους ατομικής ωφέλειας.

Δεν πρόκειται για ανηθικότητα. Πρόκειται για μεταβολή νοοτροπίας.

2. Η κουλτούρα της κατανάλωσης

Η Δύση είναι κοινωνία κατανάλωσης.
Ο πολίτης έχει εκπαιδευτεί να επιλέγει προϊόντα, υπηρεσίες, πακέτα.

Η πολιτική εισήλθε στο ίδιο μοντέλο.

Τα κόμματα παρουσιάζουν «πακέτα πολιτικών».
Οι υποψήφιοι διαφημίζονται με branding.
Οι εκστρατείες λειτουργούν ως marketing.

Όταν η πολιτική μετατρέπεται σε προϊόν, ο πολίτης μετατρέπεται αναπόφευκτα σε καταναλωτή.

Και ο καταναλωτής δεν αισθάνεται ευθύνη για το προϊόν.
Αν δεν του αρέσει, αλλάζει μάρκα.

3. Η αποσύνδεση από το συλλογικό

Ο πολίτης-καταναλωτής:

• Δεν αισθάνεται συμμέτοχος.
• Δεν αισθάνεται συνυπεύθυνος.
• Δεν βλέπει το κράτος ως κοινό σώμα.

Το κράτος γίνεται «πάροχος υπηρεσιών».
Η πολιτική γίνεται «σύμβαση».

Όταν όμως η σχέση περιορίζεται στη λογική πελάτη-παρόχου, η έννοια του κοινού αγαθού αποδυναμώνεται.

Η Δημοκρατία απαιτεί συμμετοχή.
Η κατανάλωση απαιτεί ικανοποίηση.

Οι δύο λογικές συγκρούονται.

4. Η ευκολία της απάθειας

Η μεγαλύτερη νίκη του συστήματος δεν είναι η διαφθορά.
Είναι η απάθεια.

Όταν ο πολίτης θεωρεί ότι «όλοι ίδιοι είναι», αποσύρεται.
Όταν θεωρεί ότι «τίποτα δεν αλλάζει», παύει να ενδιαφέρεται.

Η αποχή δεν είναι ουδέτερη στάση.
Είναι μεταβίβαση ευθύνης.

Και εκεί ολοκληρώνεται η μετάλλαξη:

Ο Πολίτης δεν διεκδικεί.
Δεν ελέγχει.
Δεν απαιτεί.

Καταναλώνει πολιτικές υποσχέσεις όπως καταναλώνει περιεχόμενο.

5. Το σημείο καμπής

Η κρίση της έννοιας του Πολίτη δεν είναι οικονομικό ζήτημα.
Είναι υπαρξιακό.

Όταν ο δημόσιος βίος γίνεται αντικείμενο κατανάλωσης, η Δημοκρατία παραμένει τυπικά ζωντανή αλλά ουσιαστικά αποδυναμωμένη.

Η ευθύνη δεν βαραίνει μόνο την πολιτική τάξη.
Βαραίνει και την κοινωνία που αποδέχεται τον ρόλο του παθητικού παρατηρητή.

Η επόμενη και τελευταία ενότητα της σειράς δεν θα αφορά τη διάγνωση.
Θα αφορά την ανασυγκρότηση.