Όταν ένας κουρασμένος λαός ψάχνει ξανά λόγο να πιστέψει στον εαυτό του
Εισαγωγή
Τις τελευταίες ημέρες παρατηρείται ένα παράξενο φαινόμενο στον ελληνικό δημόσιο λόγο. Με αφορμή το πλήγμα που δέχθηκε η βρετανική βάση στο Ακρωτήρι της Κύπρου, ένα κύμα εθνικής έξαρσης φαίνεται να διατρέχει τα μέσα ενημέρωσης, τα κοινωνικά δίκτυα και τις δημόσιες παρεμβάσεις αναλυτών και δημοσιογράφων. Ξαφνικά, οι τόνοι ανέβηκαν, οι βεβαιότητες πολλαπλασιάστηκαν και η Τουρκία παρουσιάζεται από ορισμένους σχεδόν ως δύναμη που βρίσκεται στο κατώφλι της κατάρρευσης. Το ερώτημα όμως παραμένει: γιατί αυτή η ξαφνική εθνική έπαρση;
Διαβάστε εδώ: Η Διπλωματία ενός Πυραύλου
Ένας λαός που πέρασε δεκαέξι (16) χρόνια δοκιμασίας
Για να κατανοήσει κανείς τη σημερινή ψυχολογία της ελληνικής κοινωνίας πρέπει να επιστρέψει στο 2010. Από τότε μέχρι σήμερα η χώρα πέρασε μέσα από μια περίοδο βαθιάς οικονομικής, πολιτικής και κοινωνικής κρίσης.
Τα χρόνια των μνημονίων δεν ήταν απλώς μια οικονομική προσαρμογή. Ήταν μια συλλογική εμπειρία ταπείνωσης. Η Ελλάδα αντιμετωπίστηκε συχνά από εταίρους και διεθνή μέσα ως το παράδειγμα προς αποφυγή. Δημοσιεύματα, γελοιογραφίες και δηλώσεις πολιτικών στο εξωτερικό δεν δίστασαν να χλευάσουν όχι μόνο το κράτος αλλά και την κοινωνία.
Ακόμη πιο επώδυνο ήταν ότι σε ορισμένες περιπτώσεις ο ίδιος ο ελληνικός πολιτικός κόσμος συμμετείχε σε αυτή τη ρητορική απαξίωσης. Ένας λαός που βρέθηκε οικονομικά εξαντλημένος είδε ταυτόχρονα να αμφισβητείται και η αξιοπρέπειά του.
Το συλλογικό τραύμα μιας κοινωνίας
Σήμερα πολλοί κοινωνιολόγοι και πολιτικοί αναλυτές χρησιμοποιούν τον όρο «συλλογικό τραύμα» για να περιγράψουν την ψυχολογία της ελληνικής κοινωνίας.
Συλλογικό τραύμα είναι η κατάσταση κατά την οποία μια κοινωνία περνά μια μακρά περίοδο κρίσεων που διαβρώνουν την εμπιστοσύνη στους θεσμούς, στο πολιτικό σύστημα αλλά και στις ίδιες τις δυνατότητες της χώρας.
Οι δημοσκοπήσεις των τελευταίων ετών αποτυπώνουν αυτή την πραγματικότητα. Ένα μεγάλο ποσοστό πολιτών είτε δηλώνει ότι δεν εμπιστεύεται κανένα κόμμα είτε επιλέγει να απέχει από την εκλογική διαδικασία. Στις πρόσφατες ευρωεκλογές η αποχή άγγιξε σχεδόν το 60%, ποσοστό που δεν αποτελεί απλώς πολιτική επιλογή αλλά ένδειξη βαθιάς κοινωνικής απογοήτευσης.
Διαβάστε εδώ την αποτίμηση: ΕΛΛΑΔΑ 1974–2025: Η ΜΑΥΡΗ ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΥΤΟΧΕΙΡΙΑΣ
Η ανάγκη για ψυχολογική ανάταση
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον δεν είναι παράδοξο ότι ένα γεγονός γεωπολιτικής έντασης μπορεί να λειτουργήσει ως ψυχολογικός καταλύτης.
Ένας λαός που έχει περάσει χρόνια αμφισβήτησης και αδυναμίας αναζητά στιγμές επιβεβαίωσης. Αναζητά σημάδια ότι η χώρα του έχει ακόμη ρόλο, επιρροή και ισχύ.
Η εθνική αυτοπεποίθηση είναι απαραίτητο στοιχείο για κάθε κοινωνία. Χωρίς αυτήν καμία χώρα δεν μπορεί να χαράξει στρατηγική ούτε να υπερασπιστεί τα συμφέροντά της.
Όμως η αυτοπεποίθηση είναι κάτι διαφορετικό από την εθνική υπερβολή.
Η γεωπολιτική δεν λειτουργεί με συνθήματα
Στην περιοχή μας η γεωπολιτική ιστορία είναι γεμάτη παραδείγματα βεβαιοτήτων που κατέρρευσαν μέσα σε λίγα χρόνια.
Κατά καιρούς έχουν ακουστεί πολλές προβλέψεις για την «επικείμενη διάλυση» της Τουρκίας. Τέτοιες εκτιμήσεις εμφανίζονται εδώ και δεκαετίες. Παρ’ όλα αυτά, το τουρκικό κράτος συνεχίζει να λειτουργεί, να αναπτύσσει τη στρατιωτική του βιομηχανία και να επεκτείνει την επιρροή του σε διάφορες περιοχές.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Τουρκία δεν αντιμετωπίζει προβλήματα. Αντιθέτως, η τουρκική οικονομία, η εσωτερική πολιτική ένταση και οι διεθνείς της σχέσεις δημιουργούν συχνά δύσκολες ισορροπίες.
Αλλά η γεωπολιτική σπάνια εξελίσσεται με τον τρόπο που περιγράφουν οι ενθουσιώδεις τίτλοι.
Διαβάστε εδώ την αποτίμηση : Η ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΣΚΑΚΙΕΡΑ 1974–2025 ΚΑΙ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΕΣΗ
Οι κινήσεις αποτροπής της Ελλάδας
Την ίδια στιγμή η Ελλάδα έχει προχωρήσει τα τελευταία χρόνια σε δύο σημαντικές κατευθύνσεις στρατηγικής.
Η πρώτη είναι η ενίσχυση των αμυντικών συμφωνιών και συνεργασιών με χώρες της Ευρώπης και της Ανατολικής Μεσογείου. Οι συμφωνίες αυτές λειτουργούν ως μηχανισμός αποτροπής και ενισχύουν τη θέση της χώρας σε ένα ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον.
Η δεύτερη είναι η σταδιακή αναβάθμιση των εξοπλιστικών δυνατοτήτων και της αμυντικής στρατηγικής. Πρόκειται για επιλογές που έχουν στόχο τη δημιουργία ισορροπίας ισχύος στην περιοχή.
Αυτές είναι σοβαρές και μακροπρόθεσμες στρατηγικές κινήσεις. Δεν χρειάζονται υπερβολές για να γίνουν κατανοητές.
Ο κίνδυνος της συλλογικής αυταπάτης
Η ελληνική ιστορία έχει γνωρίσει στιγμές κατά τις οποίες ο ενθουσιασμός αντικατέστησε τη νηφαλιότητα. Το πιο τραγικό παράδειγμα παραμένει η Μικρασιατική Καταστροφή.
Η υπερεκτίμηση των δυνατοτήτων και η υποτίμηση των γεωπολιτικών συσχετισμών μπορούν να οδηγήσουν σε οδυνηρές συνέπειες.
Για αυτό και η ιστορική εμπειρία υπενθυμίζει ότι η αυτοπεποίθηση πρέπει πάντα να συνοδεύεται από ρεαλισμό.
Ένα μήνυμα προς την πολιτική τάξη
Σε περιόδους έντασης ο δημόσιος λόγος οφείλει να είναι υπεύθυνος. Οι πολιτικές ηγεσίες έχουν καθήκον να ενημερώνουν τους πολίτες με ειλικρίνεια και όχι να καλλιεργούν προσδοκίες για εύκολες γεωπολιτικές νίκες.
Ένας λαός που έχει περάσει δεκαέξι χρόνια κρίσεων αξίζει σοβαρότητα και όχι επικοινωνιακά παιχνίδια.
Η εθνική αυτοπεποίθηση δεν οικοδομείται με συνθήματα αλλά με γνώση, στρατηγική και μακροπρόθεσμη πολιτική.
Συμπέρασμα
Η ξαφνική εθνική έξαρση που εμφανίζεται αυτές τις ημέρες δεν είναι ανεξήγητη. Είναι σε μεγάλο βαθμό η αντίδραση μιας κοινωνίας που πέρασε χρόνια αμφισβήτησης και αναζητά ξανά λόγους να αισθανθεί ισχυρή.
Όμως η Ελλάδα σήμερα χρειάζεται κάτι διαφορετικό από μια στιγμιαία έκρηξη ενθουσιασμού. Χρειάζεται αυτοπεποίθηση χωρίς αυταπάτες και πατριωτισμό χωρίς υπερβολές.
Η ιστορία έχει δείξει ότι τα κράτη που επιβιώνουν σε δύσκολες γεωπολιτικές περιοχές δεν είναι εκείνα που παρασύρονται από το πάθος της στιγμής, αλλά εκείνα που σκέφτονται ψύχραιμα και σχεδιάζουν μακροπρόθεσμα.
