Δύση σε Ρήγμα και Ρωσία σε Πλεονέκτημα
Αν στο προηγούμενο μέρος (2ο Στάδιο, Μέρος II) διαπιστώθηκε ότι ο πόλεμος ΗΠΑ–Ιράν δεν εξελίσσεται ως μια σύντομη σύγκρουση αλλά ως διαδικασία επιμήκυνσης, στο παρόν αρχίζει να αποκαλύπτεται κάτι ακόμη πιο κρίσιμο.
Η Δύση, που παραδοσιακά λειτουργούσε ως ενιαίο στρατηγικό μπλοκ, δεν εμφανίζεται πλέον με την ίδια συνοχή.
Και αυτή η μεταβολή δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι καταλύτης εξελίξεων. Γιατί σε περιόδους έντασης, η ενότητα αποτελεί ισχύ.
Αντίθετα, η διάσπαση δημιουργεί κενά. Και τα κενά αυτά δεν μένουν ανεκμετάλλευτα.
Η αποστασιοποίηση των ΗΠΑ από την παραδοσιακή Δύση
Οι δηλώσεις Τραμπ ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν χρειάζονται την Ευρωπαϊκή Ένωση και το ΝΑΤΟ δεν αποτελούν απλώς πολιτική ρητορική. Αντανακλούν μια βαθύτερη μετατόπιση.
Η αμερικανική στρατηγική φαίνεται να επαναπροσδιορίζει τις προτεραιότητές της, δίνοντας έμφαση στην αυτονομία κινήσεων και στη μείωση της εξάρτησης από πολυμερείς δομές. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ρήξη, αλλά σίγουρα σημαίνει χαλάρωση της συνοχής.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, οι συμμαχίες δεν καταρρέουν, αλλά παύουν να λειτουργούν με την ίδια προβλεψιμότητα. Και αυτή η απώλεια προβλεψιμότητας είναι που δημιουργεί αβεβαιότητα.
Η Ευρώπη σε θέση αμηχανίας
Η Ευρωπαϊκή Ένωση εμφανίζεται διχασμένη ως προς τη στάση της απέναντι στη σύγκρουση.
Υπάρχει απροθυμία συμμετοχής από κράτη, ενώ οι αποφάσεις δεν λαμβάνονται με την ταχύτητα και την ενότητα που θα απαιτούσε μια κρίσιμη συγκυρία.
Η Ευρώπη δείχνει να ακολουθεί, χωρίς όμως να είναι σαφές ποιον ακριβώς δρόμο επιλέγει.
Αυτό δημιουργεί μια κατάσταση ενδιάμεση. Ούτε πλήρης ευθυγράμμιση με τις ΗΠΑ, ούτε σαφής ανεξαρτησία. Μια κατάσταση που, σε συνθήκες κρίσης, μπορεί να αποδειχθεί προβληματική.
Η στάση του Ηνωμένου Βασιλείου ως ένδειξη αλλαγής
Ιδιαίτερη σημασία έχει η στάση του Ηνωμένου Βασιλείου.
Για πρώτη φορά, δεν ακολουθεί στρατιωτικά τις Ηνωμένες Πολιτείες σε μια τέτοια σύγκρουση. Και αυτό συμβαίνει παρά το γεγονός ότι δέχθηκε πλήγμα σε στρατιωτική βάση του στην Κύπρο.
Η επιλογή αυτή δεν μπορεί να θεωρηθεί τυχαία.
Η Βρετανία, μετά το Brexit, φαίνεται να επαναπροσδιορίζει τον ρόλο της.
Η αποστασιοποίηση μπορεί να ερμηνευτεί ως ένδειξη ότι διαθέτει πληροφόρηση ή εκτίμηση κινδύνου που την οδηγεί σε πιο προσεκτική στάση.
Σε κάθε περίπτωση, η επιλογή της διαφοροποιείται από το παραδοσιακό μοτίβο πλήρους ευθυγράμμισης.
Η άρση κυρώσεων και η ετερογονία των σκοπών
Ένα ακόμη στοιχείο που αναδεικνύει τη ρωγμή είναι η ανάγκη άρσης κυρώσεων προς τη Ρωσία.
Οι κυρώσεις επιβλήθηκαν με συγκεκριμένους στόχους, όμως η εξέλιξη των γεγονότων δείχνει ότι αυτοί οι στόχοι δεν επιτεύχθηκαν όπως αναμενόταν.
Αντίθετα, δημιουργούνται πιέσεις για επαναπροσέγγιση, κυρίως λόγω ενεργειακών αναγκών.
Αυτό αποτελεί κλασικό παράδειγμα ετερογονίας των σκοπών. Μέτρα που ελήφθησαν για να αποδυναμώσουν έναν αντίπαλο, καταλήγουν να δημιουργούν ανάγκη συνεργασίας μαζί του.
Η Ρωσία ως ωφελημένος της συγκυρίας
Σε αυτό το περιβάλλον, η Ρωσία φαίνεται να βρίσκεται σε πλεονεκτική θέση.
Η αύξηση των τιμών ενέργειας ενισχύει τα έσοδά της, ενώ ταυτόχρονα η ανάγκη της Δύσης για ενεργειακή σταθερότητα περιορίζει τη δυνατότητα πλήρους απομόνωσής της.
Η Ρωσία δεν χρειάζεται απαραίτητα να κερδίσει στρατιωτικά για να ωφεληθεί. Αρκεί η συνέχιση της έντασης. Ο χρόνος λειτουργεί υπέρ της.
Όσο η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή παρατείνεται, τόσο αυξάνεται η σημασία της ως ενεργειακού παράγοντα.
Η έννοια της «διάσπασης» ως στρατηγικός παράγοντας
Η διάσπαση της Δύσης δεν σημαίνει απαραίτητα κατάρρευση.
Σημαίνει όμως ότι η λήψη αποφάσεων γίνεται πιο σύνθετη και πιο αργή. Σε ένα περιβάλλον όπου ο χρόνος αποτελεί κρίσιμο παράγοντα, αυτή η καθυστέρηση μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική.
Ταυτόχρονα, οι αντίπαλοι της Δύσης μπορούν να εκμεταλλευτούν αυτές τις αποκλίσεις, ενισχύοντας τη δική τους θέση χωρίς να χρειαστεί να εμπλακούν άμεσα σε σύγκρουση.
Η σύνδεση με το «2ο Στάδιο»
Η εικόνα που διαμορφώνεται δεν αφορά μόνο τις μεγάλες δυνάμεις.
Έχει άμεσες συνέπειες για τις χώρες που βρίσκονται εντός του δυτικού πλαισίου, αλλά δεν καθορίζουν οι ίδιες τις εξελίξεις.
Η Ελλάδα ανήκει σε αυτή την κατηγορία.
Σε μια Δύση που δεν λειτουργεί ενιαία, οι πιέσεις κατανέμονται διαφορετικά. Οι χώρες-κόμβοι αποκτούν μεγαλύτερη σημασία, αλλά ταυτόχρονα και μεγαλύτερη έκθεση.
Η γεωγραφική θέση, οι υποδομές και οι στρατηγικές δυνατότητες καθιστούν ορισμένες χώρες πιο «χρήσιμες». Και αυτή η χρησιμότητα μπορεί να μετατραπεί σε υποχρέωση.
Το επόμενο βήμα
Αν ο πόλεμος ΗΠΑ–Ιράν δημιουργεί το πλαίσιο και η διάσπαση της Δύσης μεταβάλλει τις ισορροπίες, τότε το επόμενο ερώτημα είναι πώς εντάσσεται η Ελλάδα σε αυτό το νέο περιβάλλον.
Όχι θεωρητικά, αλλά πρακτικά.
Γιατί όταν μια χώρα μετατρέπεται σε κόμβο, παύει να είναι αόρατη.
Και όταν παύει να είναι αόρατη, αρχίζει να γίνεται στόχος – είτε στρατηγικός είτε επιχειρησιακός.
Στο επόμενο μέρος, η ανάλυση μεταφέρεται από το διεθνές επίπεδο στο ελληνικό πεδίο. Εκεί όπου οι ενδείξεις δεν είναι πλέον γενικές, αλλά συγκεκριμένες.
Και εκεί όπου το ερώτημα του «2ου Σταδίου» παύει να είναι αφηρημένο και αποκτά πραγματικές διαστάσεις.
#Ελλάδα #πόλεμος #γεωπολιτική #ΗΠΑ #Ιράν #Ρωσία #Ευρώπη #ΝΑΤΟ #ενέργεια #κρίση #διεθνείςσχέσεις #στρατηγική #μεσανατολή #παγκόσμιατάξη #ανάλυση
