Η Μηχανή της Προπαγάνδας (Hollywood & ΜΜΕ) – Η «Ήπια Ισχύς» και η Κατασκευή της Συναίνεσης

Εισαγωγή – Η Γοητεία της Υπερδύναμης

Το 4ο Μέρος μπορείτε να το δείτε εδώ

Στα τέλη του 20ου αιώνα, ο πολιτικός επιστήμονας Τζόζεφ Νάι εισήγαγε τον όρο «Soft Power» (Ήπια Ισχύς). Υποστήριξε ότι η πραγματική δύναμη των ΗΠΑ δεν βρίσκεται μόνο στους πυραύλους της, αλλά στην ικανότητά της να γοητεύει.

Σκεφτείτε το: Γιατί εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο φορούν τζιν, πίνουν Coca-Cola, ακούνε αμερικανική μουσική και ονειρεύονται να σπουδάσουν στο Harvard; Γιατί η αμερικανική ελίτ κατανόησε νωρίς ότι για να ηγηθείς του κόσμου, δεν αρκεί να τον φοβίζεις. Πρέπει να τον εμπνέεις. Πρέπει να πουλήσεις ένα όνειρο τόσο δυνατό, που οι άλλοι λαοί να το υιοθετήσουν ως δικό τους.

Hollywood – Το Πεντάγωνο με Σμόκιν

Το Hollywood δεν είναι απλώς μια βιομηχανία διασκέδασης. Είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας του αμερικανικού τρόπου ζωής. Μέσα από τις ταινίες, οι ΗΠΑ έχτισαν την εικόνα του «καλού», του «ελευθερωτή» και του «δίκαιου».

• Στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τον Ψυχρό Πόλεμο, ο κινηματογράφος λειτούργησε ως εργαλείο εθνικής συσπείρωσης.
• Ταινίες όπως το Top Gun δεν ήταν τυχαίες επιτυχίες. Γυρίστηκαν με την πλήρη υποστήριξη του Πενταγώνου (παροχή αεροσκαφών, βάσεων), με αντάλλαγμα το σενάριο να παρουσιάζει τον στρατό θετικά.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι ταινίες είναι προπαγάνδα. Η δύναμη του Hollywood είναι ότι παράγει και εξαιρετική τέχνη που ασκεί κριτική στην ίδια την Αμερική (π.χ. Αποκάλυψη Τώρα). Ακόμα και αυτή η αυτοκριτική, όμως, καταλήγει να ενισχύει την εικόνα μιας ελεύθερης κοινωνίας που δεν φοβάται να κοιταχτεί στον καθρέφτη.

Τα ΜΜΕ και η Παγκόσμια Αφήγηση

Αν το Hollywood χτίζει το μύθο, τα διεθνή ειδησεογραφικά δίκτυα (CNN, New York Times, Bloomberg) διαχειρίζονται την καθημερινότητα. Για δεκαετίες, η «είδηση» ταξίδευε στον κόσμο μέσα από τα αμερικανικά πρακτορεία. Ο τρόπος που παρουσιάζονταν οι συγκρούσεις, οι οικονομικές κρίσεις και οι πολιτικές εξελίξεις, καθόριζε το τι πίστευε η παγκόσμια κοινή γνώμη.

Υπήρχαν περιπτώσεις, όπως η περίφημη Operation Mockingbird κατά τον Ψυχρό Πόλεμο, όπου οι μυστικές υπηρεσίες προσπάθησαν να επηρεάσουν δημοσιογράφους. Σήμερα, όμως, η σχέση είναι πιο οργανική. Οι μεγάλοι μιντιακοί όμιλοι είναι επιχειρήσεις που ευημερούν σε ένα περιβάλλον παγκοσμιοποίησης και αμερικανικής ασφάλειας, οπότε η «οπτική» τους τείνει να ευθυγραμμίζεται με τα συμφέροντα της Ουάσιγκτον, χωρίς απαραίτητα να χρειάζονται εντολές.

Τα Πανεπιστήμια – Η Ελίτ της Γνώσης

Ένας άλλος πυλώνας της ήπιας ισχύος είναι η εκπαίδευση. Τα αμερικανικά πανεπιστήμια (Ivy League, MIT, Stanford) προσελκύουν τα λαμπρότερα μυαλά του πλανήτη.

• Οι μελλοντικοί ηγέτες, οικονομολόγοι και επιστήμονες πολλών χωρών εκπαιδεύονται στις ΗΠΑ.
• Μαθαίνουν να σκέφτονται με αμερικανικά πρότυπα, να θαυμάζουν την αμερικανική έρευνα και να υιοθετούν τις αξίες της αγοράς και της δημοκρατίας.

Όταν αυτοί οι άνθρωποι επιστρέφουν στις χώρες τους, γίνονται οι καλύτεροι πρεσβευτές των αμερικανικών συμφερόντων, συχνά χωρίς καν να το συνειδητοποιούν. Είναι η επιτυχία της πολιτισμικής διπλωματίας.

Συμπεράσματα

Η «Μηχανή της Συναίνεσης» πέτυχε κάτι μοναδικό: Έκανε την αμερικανική ηγεμονία να μοιάζει φυσική, σχεδόν επιθυμητή.

• Ο κόσμος δεν έβλεπε τις ΗΠΑ μόνο ως τον χωροφύλακα, αλλά και ως τον διασκεδαστή, τον δάσκαλο και τον πρωτοπόρο.
• Αυτή η «θετική εικόνα» έδωσε στις ΗΠΑ πίστωση χρόνου και ανοχή, ακόμα και όταν έκαναν σοβαρά λάθη στην εξωτερική τους πολιτική.

Επίλογος

Όμως, καθώς περνούσαν τα χρόνια και μπαίναμε στον 21ο αιώνα, κάτι άρχισε να ραγίζει. Η παγκοσμιοποίηση, που η ίδια η Αμερική προώθησε πολιτισμικά και οικονομικά, άρχισε να έχει παρενέργειες στο εσωτερικό της. Η μεσαία τάξη, που ήταν ο πυρήνας του Αμερικανικού Ονείρου, άρχισε να νιώθει προδομένη. Το Hollywood και η Wall Street ευημερούσαν, αλλά οι πόλεις της βιομηχανικής ζώνης πέθαιναν.

Στο επόμενο άρθρο, θα δούμε την αθέατη πλευρά της παγκοσμιοποίησης και πώς η απόφαση της ελίτ να μεταφέρει την παραγωγή στην Ανατολή δημιούργησε τις συνθήκες για τη σημερινή κοινωνική έκρηξη.

Link για το επόμενο άρθρο: Μέρος 6ο: Η Προδοσία της Μεσαίας Τάξης & Η Παγκοσμιοποίηση – Πώς η Rust Belt γέννησε την Οργή.

Hashtags: #ΗΠΑ #SoftPower #Hollywood #ΜΜΕ #Πολιτισμός #JosephNye #Διπλωματία #ΑμερικανικόΌνειρο