fonientos 1

Η Εξέλιξη του Φωνή Εντός

Πένα & Ξίφος

Ο Ψυχρός Πόλεμος – Μέρος IX

Το Βερολίνο στον αποκλεισμό του 1948 και η διαίρεση της Γερμανίας.
Όταν η γερμανική πρωτεύουσα μετατράπηκε σε όμηρο της σκακιέρας των δύο υπερδυνάμεων.

🎧 Ακούστε το: 👇

Το Βερολίνο, ο Αποκλεισμός και η Διαίρεση της Γερμανίας

Εισαγωγή

Το Βερολίνο αποτέλεσε το πρώτο μεγάλο πεδίο άμεσης γεωπολιτικής αναμέτρησης στην καρδιά της Ευρώπης, αμέσως μετά την οικονομική διείσδυση του Σχεδίου Μάρσαλ.

Αν στην Ελλάδα η σύγκρουση των υπερδυνάμεων εκδηλώθηκε με έναν ένοπλο, ξενοκίνητο αδελφοκτόνο πόλεμο, στη μεταπολεμική Γερμανία η πρώτη μεγάλη μάχη δόθηκε με όπλα το νόμισμα, την πείνα και τον ψυχολογικό εκβιασμό.

Το 1948, η πρώην πρωτεύουσα του Τρίτου Ράιχ βρισκόταν βαθιά μέσα στη σοβιετική ζώνη κατοχής, αλλά παρέμενε χωρισμένη σε τέσσερις τομείς ελέγχου: τον αμερικανικό, τον βρετανικό, τον γαλλικό και τον σοβιετικό.

Αυτή η γεωγραφική ανωμαλία έμελλε να μετατρέψει την ισοπεδωμένη πόλη στο απόλυτο εργαστήριο εκβιασμών του Ψυχρού Πολέμου, οδηγώντας στην οριστική κοπή της Γερμανίας στα δύο.

Το Νομισματικό Πραξικόπημα της Δύσης

Στη γεωπολιτική σκακιέρα, όποιος ελέγχει το νόμισμα μιας χώρας, ελέγχει και την πολιτική της μοίρα.

Μετά τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι συμφωνίες της Γιάλτας και του Πότσνταμ προέβλεπαν ότι η Γερμανία θα αντιμετωπιζόταν ως ενιαία οικονομική οντότητα από τους τέσσερις νικητές.

Ωστόσο, η Ουάσιγκτον είχε ήδη αποφασίσει ότι η Δυτική Γερμανία έπρεπε να αποσπαστεί οριστικά, να ενταχθεί στο Σχέδιο Μάρσαλ και να μετατραπεί σε βιομηχανικό και στρατιωτικό ανάχωμα απέναντι στη Σοβιετική Ένωση.

Στις 20 Ιουνίου 1948, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Μεγάλη Βρετανία και η Γαλλία προχώρησαν σε μια μονομερή, αιφνιδιαστική κίνηση που ισοδυναμούσε με οικονομικό πραξικόπημα.

Κατάργησαν το παλαιό, απαξιωμένο Ράιχσμαρκ και επέβαλαν στις τρεις δυτικές ζώνες κατοχής ένα νέο, ισχυρό νόμισμα: το Γερμανικό Μάρκο (Deutsche Mark), το οποίο είχε τυπωθεί μυστικά στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η κίνηση αυτή έκοψε de facto τη Γερμανία στα δύο από τη μια μέρα στην άλλη και απείλησε να τινάξει στον αέρα την οικονομία της σοβιετικής ζώνης, η οποία πλημμύρισε ξαφνικά από τα άχρηστα παλαιά χαρτονομίσματα.

Η Πολιορκία του Στάλιν και οι Όμηροι Πολίτες

Η απάντηση του Ιωσήφ Στάλιν υπήρξε άμεση, κυνική και αδίστακτη.

Στις 24 Ιουνίου 1948, με πρόσχημα «τεχνικές δυσκολίες», ο σοβιετικός στρατός σφράγισε όλες τις χερσαίες, σιδηροδρομικές και ποτάμιες διόδους που συνέδεαν τη Δυτική Γερμανία με το Δυτικό Βερολίνο.

Παράλληλα, οι σοβιετικές αρχές έκοψαν την ηλεκτροδότηση και διέκοψαν την τροφοδοσία άνθρακα και τροφίμων προς τους δυτικούς τομείς της πόλης.

Στόχος του Κρεμλίνου ήταν να γονατίσει τους δυτικούς συμμάχους μέσω της λιμοκτονίας του πληθυσμού, αναγκάζοντάς τους είτε να αποσύρουν το νέο νόμισμα είτε να εγκαταλείψουν οριστικά το Βερολίνο.

Περίπου δυόμισι εκατομμύρια πολίτες στο Δυτικό Βερολίνο βρέθηκαν ξαφνικά εγκλωβισμένοι ως όμηροι σε μια ακήρυχτη πολιορκία, διαθέτοντας αποθέματα τροφίμων για μόλις τριάντα έξι ημέρες.

Για τις υπερδυνάμεις, η επιβίωση των αμάχων δεν ήταν παρά ένας ψυχρός μαθηματικός υπολογισμός πάνω στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Το Βερολίνο και το νομισματικό πραξικόπημα που έκοψε τη Γερμανία στα δύο.
Το νέο νόμισμα ως γεωπολιτικό νυστέρι: η οριστική κοπή της Γερμανίας σε δύο ελεγχόμενα προτεκτοράτα.

Η Αερογέφυρα ως Επίδειξη Ισχύος

Η Ουάσιγκτον βρέθηκε μπροστά σε ένα κρίσιμο δίλημμα: αν υποχωρούσε, η αμερικανική αξιοπιστία στην Ευρώπη θα κατέρρεε, ενώ αν έστελνε τεθωρακισμένες φάλαγγες να σπάσουν τον αποκλεισμό, θα ξεσπούσε ο Τρίτος Παγκόσμιος Πόλεμος.

Η λύση δόθηκε από τον αέρα, καθώς οι τρεις εναέριοι διάδρομοι προς το Βερολίνο ήταν οι μόνοι που είχαν κατοχυρωθεί γραπτώς στις μεταπολεμικές συμφωνίες.

Οι Σοβιετικοί δεν μπορούσαν να καταρρίψουν τα δυτικά μεταγωγικά αεροσκάφη χωρίς να αναλάβουν την ευθύνη μιας γενικευμένης, πυρηνικής πλέον, σύρραξης.

Έτσι, στις 26 Ιουνίου 1948, ξεκίνησε η περίφημη Αερογέφυρα του Βερολίνου.

Για έντεκα συνεχόμενους μήνες, αμερικανικά και βρετανικά αεροπλάνα προσγειώνονταν στο Δυτικό Βερολίνο κάθε τρία λεπτά, είκοσι τέσσερις ώρες το εικοσιτετράωρο, μεταφέροντας πάνω από δύο εκατομμύρια τόνους αλεύρι, άνθρακα, φάρμακα και καύσιμα.

Η επιχείρηση αυτή δεν έγινε από ανθρωπιστική ευαισθησία προς τον γερμανικό λαό, τον οποίο μέχρι πριν από τρία χρόνια βομβάρδιζαν ανηλεώς.

Ήταν η απόλυτη υλικοτεχνική και προπαγανδιστική επίδειξη της αμερικανικής υπεροχής: μια κίνηση ματ που μετέτρεψε τους Αμερικανούς από στρατό κατοχής σε «σωτήρες» στη συνείδηση των Δυτικογερμανών, νομιμοποιώντας την αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην καρδιά της Ευρώπης.

Η Διχοτόμηση της Γερμανίας και η Γέννηση του ΝΑΤΟ

Βλέποντας ότι ο αποκλεισμός όχι μόνο απέτυχε να διώξει τους Δυτικούς, αλλά αντίθετα συσπείρωσε την Ευρώπη υπό την αμερικανική ηγεμονία, ο Στάλιν αναγκάστηκε να άρει τα οδοφράγματα στις 12 Μαΐου 1949.

Το γεωπολιτικό αποτέλεσμα της κρίσης υπήρξε καταλυτικό και σφράγισε τη μοίρα της ηπείρου για τις επόμενες τέσσερις δεκαετίες.

Μέσα σε λίγους μήνες, η Γερμανία κόπηκε επίσημα σε δύο ξεχωριστά κράτη-προτεκτοράτα: τον Μάιο του 1949 ιδρύθηκε η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας (Δυτική Γερμανία) υπό αμερικανική κηδεμονία, και τον Οκτώβριο του ίδιου έτους η Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας (Ανατολική Γερμανία) ως σοβιετικός δορυφόρος.

Ταυτόχρονα, η κρίση του Βερολίνου πρόσφερε στην Ουάσιγκτον το τέλειο άλλοθι του «σοβιετικού κινδύνου» για να προχωρήσει, τον Απρίλιο του 1949, στην ίδρυση του ΝΑΤΟ, κλειδώνοντας στρατιωτικά την υποταγή της Δυτικής Ευρώπης.

Συμπεράσματα

Ο Αποκλεισμός του Βερολίνου απέδειξε ότι στον Ψυχρό Πόλεμο οι λαοί και οι πόλεις αποτελούσαν αναλώσιμα πιόνια σε μια παγκόσμια παρτίδα εκβιασμών.

Η Δύση χρησιμοποίησε το νόμισμα ως γεωπολιτικό νυστέρι για να κόψει τη Γερμανία στα μέτρα της, ενώ η Σοβιετική Ένωση χρησιμοποίησε την πείνα ως πολιορκητικό κριό για να κρατήσει τα λάφυρά της.

Και οι δύο υπερδυνάμεις πέτυχαν τελικά αυτό που πραγματικά επιδίωκαν: μια διαιρεμένη, ελεγχόμενη Γερμανία, ανίκανη να χαράξει ανεξάρτητη πορεία.

Επίλογος

Όταν οι αυτοκρατορίες χαράσσουν σύνορα, η ιστορία γράφεται πάνω στα ερείπια της εθνικής κυριαρχίας.

Το 1949, η αυλαία της πρώτης πράξης του Ψυχρού Πολέμου στην Ευρώπη έπεφτε με τη Γερμανία κομμένη στα δύο και την ήπειρο χωρισμένη σε δύο ένοπλα στρατόπεδα.

Το σκηνικό του τρόμου είχε πλέον παγιωθεί και η παραμικρή απόπειρα ανεξαρτησίας πίσω από τα τείχη των δύο μπλοκ έμελλε να πνιγεί στο αίμα.

Στο επόμενο: Ουγγαρία 1956, Πράγα 1968 και το Δόγμα Μπρέζνιεφ

Προτεινόμενη Ανάγνωση

  1. Ο Ψυχρός Πόλεμος Μέρος 3: ΝΑΤΟ και Σύμφωνο της Βαρσοβίας
  2. Ο Πόλεμος και το Χρήμα IX: Όταν η οικονομία σπάει τους πολέμους

Βιβλιογραφία & Πηγές

Μουσική επένδυση ηχητικού άρθρου:

Music: Ignis by Scott Buckley https://www.scottbuckley.com.au/
License: Creative Commons — Attribution 4.0 International — CC BY 4.0
Free Download / Stream: https://links.al/3Pb
Music promoted by Audio Library: https://links.al/youtube

#Ψυχρός_Πόλεμος #Βερολίνο #Ιστορία #Γεωπολιτική #Φωνή_Εντός

Ο Ευάγγελος Αθανασιάδης είναι Συνταγματάρχης ε.α. και Διαχειριστής – Αρθρογράφος της ιστοσελίδας
 fonientos.com Πένα & Ξίφος

Αν το βρήκατε ενδιαφέρον και σας έδωσε τροφή για σκέψη, μπορείτε να το κοινοποιήσετε.

Facebook
LinkedIn
X
Telegram
WhatsApp
Tumblr

Η σκέψη μοιράζεται, δεν αντιγράφεται. Αναφορά στην πηγή είναι πράξη σεβασμού.

Όταν ανεβαίνει νέο άρθρο, έρχεται στο mail σου

“Σημαντικό: Μετά την εγγραφή σας, ελέγξτε τα Εισερχόμενά σας για το email επιβεβαίωσης.
Αν δεν το βρείτε, παρακαλούμε ρίξτε μια ματιά και στον φάκελο των Ανεπιθύμητων (Spam).”

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *