Από την αγανάκτηση στην ευθύνη

Εισαγωγή

Τις προηγούμενες ημέρες αναλύσαμε τη μετατόπιση της έννοιας του Πολίτη στη Δύση:
από το λειτούργημα στο συμφέρον,
από τη συμμετοχή στην καριέρα,
από την ευθύνη στην κατανάλωση.

Το ερώτημα είναι απλό:

Αυτή η κρίση μάς αφορά;

Η απάντηση, αν είμαστε ειλικρινείς, είναι πως μας αφορά βαθιά.

1. Η ελληνική ιδιαιτερότητα

Η Ελλάδα δεν είναι απλώς μέρος της Δύσης.
Είναι χώρα με έντονη πολιτική ιστορία, θεσμικές διακυμάνσεις, κρίσεις, μνημόνια, ανατροπές.

Ζήσαμε:

• Οικονομική κατάρρευση.
• Θεσμική αμφισβήτηση.
• Πολιτική πόλωση.
• Κόπωση.

Και μέσα σε όλα αυτά, ο πολίτης πέρασε από την αγανάκτηση στην αποστασιοποίηση.

Το «όλοι ίδιοι είναι» έγινε κυρίαρχη φράση.

Εκεί όμως ξεκινά το πρόβλημα.

2. Η ψήφος ως αντίδραση – όχι ως κρίση

Στην ελληνική πραγματικότητα, η ψήφος συχνά λειτουργεί:

• Ως τιμωρία.
• Ως εκτόνωση.
• Ως προσδοκία παροχών.
• Ως ελπίδα προσωπικής διευκόλυνσης.

Σπάνια λειτουργεί ως σταθερή, αξιακή επιλογή.

Αν κάθε εκλογική αναμέτρηση είναι συναισθηματική έκρηξη και όχι ιεράρχηση κριτηρίων, τότε το αποτέλεσμα δεν μπορεί να έχει σταθερότητα.

Η Δημοκρατία δεν μπορεί να λειτουργεί με διαρκή θυμό.

Χρειάζεται κριτήρια.

3. Η κλίμακα 1–10

Αν ο πολίτης δεν θέσει μόνος του κριτήρια, θα παρασυρθεί από επικοινωνία.

Τι είναι 10 για μια κοινωνία;

• Ασφάλεια.
• Δικαιοσύνη.
• Εθνική κυριαρχία.
• Θεσμική διαφάνεια.
• Λογοδοσία.

Τι είναι 5;

• Βραχυπρόθεσμες παροχές.
• Επικοινωνιακές υποσχέσεις.
• Εικόνα.

Αν η κοινωνία τοποθετήσει στο 10 τις παροχές και στο 5 την ασφάλεια, το αποτέλεσμα θα είναι ανασφάλεια με επιδόματα.

Αντίθετα, αν στο 10 μπει η θεσμική αξιοπιστία, τότε οι υπόλοιπες πολιτικές ακολουθούν.

Η ιεράρχηση είναι πολιτική πράξη.

4. Η ανοχή στην μετριότητα

Ένα από τα πιο επικίνδυνα φαινόμενα στην Ελλάδα δεν είναι η διαφθορά.
Είναι η ανοχή.

Η φράση:

«Ε, έτσι είναι τα πράγματα»

είναι πιο καταστροφική από οποιαδήποτε πολιτική αστοχία.

Όσο ο πολίτης δεν απαιτεί ποιότητα,
θα λαμβάνει το ελάχιστο.

Και όσο η επιλογή γίνεται με χαλαρά κριτήρια,
η λογοδοσία αποδυναμώνεται.

Η Δημοκρατία δεν λειτουργεί με ανοχή.
Λειτουργεί με απαίτηση.

5. Η στιγμή της συνέπειας

Δεν αλλάζει τίποτα αν:

• Ψηφίζουμε από συνήθεια.
• Ψηφίζουμε από φόβο.
• Ψηφίζουμε από προσωπική προσδοκία.
• Ψηφίζουμε «για να μην βγει ο άλλος».

Αλλάζει όταν ο πολίτης πει:

«Δεν με ενδιαφέρει τι υπόσχεσαι. Με ενδιαφέρει τι έκανες.
Δεν με ενδιαφέρει το σύνθημα. Με ενδιαφέρει η συνέπεια.»

Και αν δεν υπάρχει συνέπεια:

«Δεν σε ξαναψηφίζω.»

Χωρίς αυτό, όλα τα υπόλοιπα είναι ρητορική.

6. Η ευθύνη ξεκινά από κάτω

Η πολιτική τάξη προσαρμόζεται στο επίπεδο απαιτήσεων της κοινωνίας.

Αν οι απαιτήσεις είναι χαμηλές,
η ποιότητα θα είναι χαμηλή.

Αν οι απαιτήσεις είναι σαφείς και αυστηρές,
η πολιτική θα προσαρμοστεί.

Δεν υπάρχει κενό εξουσίας.
Υπάρχει κενό απαίτησης.

Επίλογος

Η κρίση της έννοιας του Πολίτη στην Ελλάδα δεν είναι θεωρητική.
Είναι καθημερινή.

Η λύση δεν θα έρθει από νέο κόμμα, νέο πρόσωπο ή νέο σύνθημα.

Θα έρθει όταν ο πολίτης:

• Ιεραρχήσει αξίες.
• Απαιτήσει συνέπεια.
• Αρνηθεί τη μετριότητα.
• Ελέγξει με αυστηρότητα.

Χωρίς ενεργό πολίτη, η Δημοκρατία γίνεται διαδικασία.
Με ενεργό πολίτη, γίνεται σύστημα ευθύνης.

Η επιλογή δεν είναι θεωρητική.
Είναι προσωπική.