Από την αγανάκτηση στην ευθύνη
Εισαγωγή
Τις προηγούμενες ημέρες αναλύσαμε τη μετατόπιση της έννοιας του Πολίτη στη Δύση:
από το λειτούργημα στο συμφέρον,
από τη συμμετοχή στην καριέρα,
από την ευθύνη στην κατανάλωση.
Το ερώτημα είναι απλό:
Αυτή η κρίση μάς αφορά;
Η απάντηση, αν είμαστε ειλικρινείς, είναι πως μας αφορά βαθιά.
1. Η ελληνική ιδιαιτερότητα
Η Ελλάδα δεν είναι απλώς μέρος της Δύσης.
Είναι χώρα με έντονη πολιτική ιστορία, θεσμικές διακυμάνσεις, κρίσεις, μνημόνια, ανατροπές.
Ζήσαμε:
- Οικονομική κατάρρευση.
- Θεσμική αμφισβήτηση.
- Πολιτική πόλωση.
- Κόπωση.
Και μέσα σε όλα αυτά, ο πολίτης πέρασε από την αγανάκτηση στην αποστασιοποίηση.
Το «όλοι ίδιοι είναι» έγινε κυρίαρχη φράση.
Εκεί όμως ξεκινά το πρόβλημα.
2. Η ψήφος ως αντίδραση – όχι ως κρίση
Στην ελληνική πραγματικότητα, η ψήφος συχνά λειτουργεί:
- Ως τιμωρία.
- Ως εκτόνωση.
- Ως προσδοκία παροχών.
- Ως ελπίδα προσωπικής διευκόλυνσης.
Σπάνια λειτουργεί ως σταθερή, αξιακή επιλογή.
Αν κάθε εκλογική αναμέτρηση είναι συναισθηματική έκρηξη και όχι ιεράρχηση κριτηρίων, τότε το αποτέλεσμα δεν μπορεί να έχει σταθερότητα.
Η Δημοκρατία δεν μπορεί να λειτουργεί με διαρκή θυμό.
Χρειάζεται κριτήρια.
3. Η κλίμακα 1–10
Αν ο πολίτης δεν θέσει μόνος του κριτήρια, θα παρασυρθεί από επικοινωνία.
Τι είναι 10 για μια κοινωνία;
- Ασφάλεια.
- Δικαιοσύνη.
- Εθνική κυριαρχία.
- Θεσμική διαφάνεια.
- Λογοδοσία.
Τι είναι 5;
- Βραχυπρόθεσμες παροχές.
- Επικοινωνιακές υποσχέσεις.
- Εικόνα.
Αν η κοινωνία τοποθετήσει στο 10 τις παροχές και στο 5 την ασφάλεια, το αποτέλεσμα θα είναι ανασφάλεια με επιδόματα.
Αντίθετα, αν στο 10 μπει η θεσμική αξιοπιστία, τότε οι υπόλοιπες πολιτικές ακολουθούν.
Η ιεράρχηση είναι πολιτική πράξη.
4. Η ανοχή στην μετριότητα
Ένα από τα πιο επικίνδυνα φαινόμενα στην Ελλάδα δεν είναι η διαφθορά.
Είναι η ανοχή.
Η φράση:
«Ε, έτσι είναι τα πράγματα»
είναι πιο καταστροφική από οποιαδήποτε πολιτική αστοχία.
Όσο ο πολίτης δεν απαιτεί ποιότητα,
θα λαμβάνει το ελάχιστο.
Και όσο η επιλογή γίνεται με χαλαρά κριτήρια,
η λογοδοσία αποδυναμώνεται.
Η Δημοκρατία δεν λειτουργεί με ανοχή.
Λειτουργεί με απαίτηση.
5. Η στιγμή της συνέπειας
Δεν αλλάζει τίποτα αν:
- Ψηφίζουμε από συνήθεια.
- Ψηφίζουμε από φόβο.
- Ψηφίζουμε από προσωπική προσδοκία.
- Ψηφίζουμε «για να μην βγει ο άλλος».
Αλλάζει όταν ο πολίτης πει:
«Δεν με ενδιαφέρει τι υπόσχεσαι. Με ενδιαφέρει τι έκανες.
Δεν με ενδιαφέρει το σύνθημα. Με ενδιαφέρει η συνέπεια.»
Και αν δεν υπάρχει συνέπεια:
«Δεν σε ξαναψηφίζω.»
Χωρίς αυτό, όλα τα υπόλοιπα είναι ρητορική.
6. Η ευθύνη ξεκινά από κάτω
Η πολιτική τάξη προσαρμόζεται στο επίπεδο απαιτήσεων της κοινωνίας.
Αν οι απαιτήσεις είναι χαμηλές,
η ποιότητα θα είναι χαμηλή.
Αν οι απαιτήσεις είναι σαφείς και αυστηρές,
η πολιτική θα προσαρμοστεί.
Δεν υπάρχει κενό εξουσίας.
Υπάρχει κενό απαίτησης.
Επίλογος
Η κρίση της έννοιας του Πολίτη στην Ελλάδα δεν είναι θεωρητική.
Είναι καθημερινή.
Η λύση δεν θα έρθει από νέο κόμμα, νέο πρόσωπο ή νέο σύνθημα.
Θα έρθει όταν ο πολίτης:
- Ιεραρχήσει αξίες.
- Απαιτήσει συνέπεια.
- Αρνηθεί τη μετριότητα.
- Ελέγξει με αυστηρότητα.
Χωρίς ενεργό πολίτη, η Δημοκρατία γίνεται διαδικασία.
Με ενεργό πολίτη, γίνεται σύστημα ευθύνης.
Η επιλογή δεν είναι θεωρητική.
Είναι προσωπική.