🎧 Ακούστε το:👇
Από το τραγικό δυστύχημα στο Νόβι Σαντ, στην κατάρρευση της ψευδαίσθησης του παντοδύναμου καθεστώτος
Εισαγωγή
Συχνά, η πτώση των φαινομενικά άτρωτων καθεστωτικών δομών δεν ξεκινά από μια οργανωμένη θεσμική αντιπολίτευση.
Άλλωστε, η παραδοσιακή πολιτική αντιπολίτευση ενδέχεται να έχει ήδη απορροφηθεί, φιμωθεί ή αφομοιωθεί πλήρως από το ίδιο το σύστημα εξουσίας.
Αντιθέτως, η αφετηρία της ρήξης εντοπίζεται πολλές φορές σε ένα απρόβλεπτο, βαθιά τραυματικό γεγονός, το οποίο λειτουργεί ως ιστορικός επιταχυντής.
Αυτό ακριβώς το φαινόμενο παρακολουθούμε να εκτυλίσσεται σήμερα στη Σερβία.
Η κατάρρευση του προστεγάσματος στον πρόσφατα ανακαινισμένο σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, με τον τραγικό απολογισμό δεκατεσσάρων νεκρών και δεκάδων σοβαρά τραυματιών, δεν εκλήφθηκε από την κοινωνία απλώς ως ένα ατυχές τεχνικό περιστατικό ή μια μεμονωμένη κατασκευαστική αστοχία.
Αντιθέτως, λειτούργησε ως ο αμείλικτος μεγεθυντικός φακός που αποκάλυψε στο ευρύ κοινό τη δομική, ενδημική διαφθορά στα δημόσια έργα, το αδιαφανές πλέγμα αναθέσεων μεταξύ ισχυρών εργολάβων και κυβερνητικών στελεχών, καθώς και τον ίδιο τον πυρήνα μιας κρατικής μηχανής που θυσίαζε συστηματικά τα βασικά πρότυπα ασφάλειας και την ανθρώπινη ζωή στον βωμό του πολιτικού και οικονομικού οφέλους.
Το Χρονικό της Τραγωδίας και η Θεσμική Σήψη
Ο σιδηροδρομικός σταθμός του Νόβι Σαντ είχε διαφημιστεί ευρέως από την κρατική προπαγάνδα ως το απόλυτο σύμβολο του τεχνολογικού εκσυγχρονισμού και της ταχείας αναπτυξιακής πορείας της χώρας.
Εγκαινιάστηκε με μεγαλοπρέπεια από την ανώτατη ηγεσία του κράτους όχι μία, αλλά δύο φορές μέσα σε λίγα χρόνια, συνοδευόμενος από πολυδάπανες επικοινωνιακές καμπάνιες που υπόσχονταν υποδομές ευρωπαϊκού επιπέδου.
Ωστόσο, κάτω από την επιφανειακή βιτρίνα της ανάπτυξης κρυβόταν μια πραγματικότητα ακραίας προχειρότητας, απουσίας ουσιαστικών ελέγχων ποιότητας και σκόπιμης παράκαμψης των θεμελιωδών μηχανικών πρωτοκόλλων.
Όταν η βαριά τσιμεντένια κατασκευή κατέρρευσε αιφνιδίως, καταπλακώνοντας ανυποψίαστους πολίτες που απλώς περίμεναν τα τρένα της καθημερινότητάς τους, η επίσημη κυβερνητική ρητορική επιχείρησε αρχικά να αποποιηθεί κάθε ευθύνη.
Οι αρχικές δηλώσεις περί «μη ανακαινισμένου τμήματος» διαψεύστηκαν άμεσα από ανεξάρτητους μηχανικούς και οπτικό υλικό.
Αυτή η προσπάθεια συγκάλυψης μετέτρεψε το πένθος σε ασυγκράτητη κοινωνική αγανάκτηση.
Η απώλεια των ανθρώπινων ζωών συνδέθηκε ευθέως με το κυβερνητικό μοντέλο της αδιαφάνειας, καταδεικνύοντας με τον πιο σκληρό τρόπο ότι η συστημική κακοδιαχείριση δεν κοστίζει μόνο δημόσιο χρήμα, αλλά αφαιρεί άμεσα ζωές.
Το Καθεστώς των 14 Ετών και η Ψευδαίσθηση του Παντοδύναμου
Για περισσότερο από μία δεκαετία, η κεντρική εξουσία στη Σερβία είχε οικοδομήσει μεθοδικά την εικόνα της απόλυτης κυριαρχίας.
Μέσα από τη συστηματική χειραγώγηση των παραδοσιακών μέσων ενημέρωσης, τον ασφυκτικό έλεγχο των δημόσιων θεσμών, της δικαιοσύνης και των σωμάτων ασφαλείας, καθώς και την εξουδετέρωση κάθε πολιτικού αντιπάλου, το κυβερνών σύστημα δημιούργησε ένα σχεδόν μονοπωλιακό περιβάλλον διακυβέρνησης.
Έχοντας συγκεντρώσει στα χέρια της τον απόλυτο έλεγχο, η ηγεσία υιοθέτησε μια συμπεριφορά συστηματικής υποτίμησης της κοινωνικής βάσης.
Η αίσθηση του ανέλεγκτου και η μακροχρόνια παραμονή στα κέντρα λήψης αποφάσεων οδήγησαν σε μια ακραία, επικίνδυνη αλαζονεία.
Οι όποιες κοινωνικές διαμαρτυρίες του παρελθόντος λοιδορούνταν ως περιθωριακές ή παρουσιάζονταν ως υποκινούμενες από ξένα, αλλότρια συμφέροντα.
Το καθεστώς πίστεψε το ίδιο του το αφήγημα περί ακλόνητης πολιτικής σταθερότητας, παραβλέποντας πλήρως το γεγονός ότι η κοινωνία ασφυκτιούσε σταθερά κάτω από την οικονομική ανασφάλεια, την έλλειψη πραγματικής λογοδοσίας και τον περιορισμό των ελευθεριών.
Η Φοιτητική Εμπροσθοφυλακή και η Κοινωνική Αφύπνιση
Η ανατροπή των παγιωμένων ισορροπιών προήλθε, όπως συμβαίνει συχνά ιστορικά, από εκεί όπου η εξουσία περίμενε τη λιγότερη αντίσταση: Τη νέα γενιά.
Το κίνημα που γεννήθηκε από τις στάχτες της τραγωδίας του Νόβι Σαντ, με αιχμή του δόρατος την Ενωμένη Λίστα Φοιτητών, δεν αναλώθηκε σε σπασμωδικές, τυφλές εκδηλώσεις βίας, οι οποίες απλώς θα επέτρεπαν στο κράτος να εφαρμόσει τις γνώριμες κατασταλτικές του μεθόδους.
Οι φοιτητές, αντίθετα, επέδειξαν αξιοσημείωτη πολιτική ωριμότητα, πειθαρχία και οργάνωση.
Αξιοποίησαν τα ψηφιακά εργαλεία, οργάνωσαν στοχευμένες δράσεις συμβολικού αποκλεισμού των κρατικών θεσμών και διατύπωσαν ξεκάθαρα, ρεαλιστικά αιτήματα: απαίτησαν την άμεση απόδοση ποινικών ευθυνών, τη δημοσιοποίηση όλων των μυστικών συμβάσεων των δημόσιων έργων και την παραίτηση των άμεσα υπεύθυνων υπουργών.
Η ακεραιότητα και η αταλάντευτη αποφασιστικότητά τους ενέπνευσαν τάχιστα ευρύτερα κοινωνικά στρώματα.
Εργαζόμενοι, συνταξιούχοι, μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας και διάφοροι επαγγελματικοί κλάδοι συσπειρώθηκαν γύρω τους, δημιουργώντας ένα μαζικό, διαγενεακό μέτωπο διεκδίκησης.
Η εξουσία αιφνιδιάστηκε απόλυτα, διαπιστώνοντας με τρόμο ότι τα συνηθισμένα επικοινωνιακά της αντίμετρα δεν επαρκούσαν πλέον για να διασπάσουν ένα συνειδητοποιημένο κοινωνικό σύνολο που μόλις είχε χάσει τον φόβο του.
Το Παγκόσμιο Μοτίβο της Ρήξης
Τα δραματικά τεκταινόμενα στη Σερβία δεν συνιστούν σε καμία περίπτωση ένα απομονωμένο βαλκανικό επεισόδιο.
Εντάσσονται αντίθετα σε μια ευρύτερη, παγκόσμια τάση επαναπροσδιορισμού της σχέσης των πολιτών με τη θεσμική εξουσία.
Όπου η παρατεταμένη οικονομική και ψυχολογική πίεση συναντά τη θεσμική παρακμή, οδηγούμαστε αναπόφευκτα σε ανατροπές παγιωμένων ισορροπιών.
Στην Ουγγαρία, για παράδειγμα, ο υπερσυγκεντρωτικός κρατικός μηχανισμός του Βίκτορ Όρμπαν αντιμετωπίζει πρωτοφανείς εσωτερικές ρωγμές, καθώς, η κοινωνική δυσαρέσκεια για τη στασιμότητα της οικονομίας και τη διαφθορά, συνασπίζεται γύρω από νέα πολιτικά πρόσωπα που τολμούν να αμφισβητήσουν ευθέως την καθεστωτική ηγεμονία.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, και ειδικότερα στη Νέα Υόρκη, οι ραγδαίες δικαστικές και διοικητικές εξελίξεις γύρω από κορυφαία στελέχη της τοπικής αυτοδιοίκησης απέδειξαν πρόσφατα ότι η ασφυκτική πίεση της κοινής γνώμης μπορεί να διαρρήξει ακόμα και τα πιο βαθιά ριζωμένα πολιτικά δίκτυα επιρροής.
Αντίστοιχα, στη Βραζιλία, η επιστροφή του Λούλα στην προεδρία κατέδειξε περίτρανα πώς η μαζική πολιτικοποίηση των απλών πολιτών και η οριστική τους έξοδος από την αδράνεια μπορούν να ανακόψουν αυταρχικές παρεκτροπές και να αναδιαμορφώσουν άρδην το πολιτικό σκηνικό.
Το κοινό στοιχείο όλων αυτών των παγκόσμιων εξελίξεων είναι απολύτως σαφές: όταν η κοινωνική οργή υπερβαίνει την παθητική αγανάκτηση των καφενείων ή των κοινωνικών δικτύων και μετουσιώνεται σε ενεργή, οργανωμένη πολιτική δράση, κανένα απολύτως σύστημα εξουσίας δεν μπορεί να παραμείνει αλώβητο, ανεξάρτητα από τον βαθμό του ελέγχου που ασκεί στα θεσμικά όργανα.
Επίλογος
Η περίπτωση της Σερβίας έρχεται να μας υπενθυμίσει με τον πιο εμφατικό τρόπο ότι η διαφθορά, η κρατική αλαζονεία και η καταπίεση έχουν τα όριά τους.
Και αυτά τα όρια ορίζονται αποκλειστικά από την αποφασιστικότητα της ίδιας της κοινωνίας των πολιτών.
Ωστόσο, η έκρηξη της κοινωνικής οργής, όσο ισχυρή κι αν είναι, δεν εγγυάται από μόνη της τη μακροπρόθεσμη αποκατάσταση της δικαιοσύνης.
Το κρίσιμο ερώτημα που προκύπτει αβίαστα για το μέλλον είναι η ανθεκτικότητα αυτής της δυναμικής.
Τι συμβαίνει άραγε όταν ένα ανάλογης έκτασης τραγικό γεγονός, αντί να λειτουργήσει ως έναυσμα ριζικής αλλαγής, απορροφάται σταδιακά από τους μηχανισμούς του συστήματος, αποπροσανατολίζεται συστηματικά από τα ελεγχόμενα μέσα ενημέρωσης, εργαλειοποιείται από πολιτικούς καιροσκόπους και τελικά αδρανοποιείται πλήρως από την κυρίαρχη ελίτ;
Πώς ακριβώς εξηγείται η τεράστια διαφορά ανάμεσα σε μια κοινωνία που εξεγείρεται, απαιτώντας τον έλεγχο της μοίρας της, και σε μια κοινωνία που παραμένει βουβή και ιδιωτεύει απέναντι στις ίδιες ακριβώς παθογένειες;
Η διερεύνηση αυτών των σκληρών αντιθέσεων, καθώς και η σε βάθος ανάλυση της σύγχρονης ελληνικής πραγματικότητας και της τραγωδίας των Τεμπών, θα αποτελέσουν τον κεντρικό άξονα του δεύτερου μέρους της μεγάλης μας σειράς.
Προτεινόμενα Άρθρα
Music: Ignis by Scott Buckley https://www.scottbuckley.com.au/
License: Creative Commons — Attribution 4.0 International — CC BY 4.0
Free Download / Stream: https://links.al/3Pb
Music promoted by Audio Library: https://links.al/youtube
#Κοινωνία #Οργή #Εξέγερση #Σερβία #Ανατροπή #Διαφθορά #Φωνή_Εντός
