Το Σημείο Μη Επιστροφής

Αν υπάρχει μια περίοδος που καθορίζει τη σχέση του Ιράν με τη Δύση μέχρι σήμερα, αυτή είναι τα χρόνια από το 1941 έως το 1953.

• Μπορείτε να διαβάσετε το προηγούμενο μέρος εδώ: Ιράν II. Θρησκεία και Εξουσία

Εκεί, για πρώτη φορά, η ιστορία, η γεωπολιτική και τα οικονομικά συμφέροντα συναντιούνται με τρόπο που αλλάζει οριστικά την πορεία της χώρας.

Μέχρι τότε, το Ιράν προσπαθούσε να ισορροπήσει. Μετά από αυτή την περίοδο, αρχίζει να συγκρούεται.

Το Ιράν στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο

Στις αρχές της δεκαετίας του 1940, το Ιράν βρίσκεται σε μια εξαιρετικά δύσκολη θέση. Γεωγραφικά, είναι ένας κρίσιμος κόμβος ανάμεσα στη Μέση Ανατολή, τη Σοβιετική Ένωση και την Ασία. Πολιτικά, προσπαθεί να διατηρήσει ισορροπίες ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις.

Ο Ρεζά Σαχ επιχειρεί να κρατήσει μια σχετική ανεξαρτησία, διατηρώντας επαφές με διαφορετικά στρατόπεδα. Όμως αυτή η ισορροπία δεν θα κρατήσει.

Το 1941, η Μεγάλη Βρετανία και η Σοβιετική Ένωση εισβάλλουν στο Ιράν. Ο λόγος είναι απλός και ωμός. Έλεγχος.

Έλεγχος των γραμμών ανεφοδιασμού προς τη Σοβιετική Ένωση.
Έλεγχος μιας στρατηγικής περιοχής.
Και κυρίως, αποτροπή πιθανής γερμανικής επιρροής.

Το αποτέλεσμα είναι ξεκάθαρο. Ο Σαχ ανατρέπεται και στη θέση του τοποθετείται ο γιος του.

Για πρώτη φορά, η ιρανική κοινωνία βλέπει κάτι που δεν θα ξεχάσει ποτέ.
Η εξουσία στη χώρα μπορεί να αλλάξει με εξωτερική παρέμβαση.

Η Μεταπολεμική Εποχή και η Πρώτη Δυσπιστία

Μετά το τέλος του πολέμου, το Ιράν περιμένει κάτι απλό. Την αποχώρηση των ξένων στρατευμάτων.

Αυτό δεν γίνεται άμεσα.

Η καθυστέρηση της Σοβιετικής Ένωσης να αποχωρήσει και η δημιουργία αποσχιστικών οντοτήτων στο εσωτερικό της χώρας ενισχύουν το αίσθημα ότι το Ιράν δεν ελέγχει πλήρως την τύχη του.

Ακόμη και όταν τελικά οι δυνάμεις αποχωρούν, η ζημιά έχει ήδη γίνει.
Η καχυποψία απέναντι στις μεγάλες δυνάμεις αρχίζει να ριζώνει.

Το Πετρέλαιο και η Ανισορροπία

Την ίδια περίοδο, το πετρέλαιο γίνεται το κέντρο της οικονομικής και πολιτικής ζωής. Δυτικές εταιρείες, κυρίως βρετανικές, ελέγχουν την παραγωγή και την εμπορία.

Στην επιφάνεια, το σύστημα λειτουργεί. Το Ιράν έχει έσοδα. Η οικονομία κινείται.

Στην πραγματικότητα όμως, η ανισορροπία είναι τεράστια.
Το μεγαλύτερο μέρος των κερδών φεύγει στο εξωτερικό.

Η κοινωνία αρχίζει να αντιλαμβάνεται ότι ο πλούτος της χώρας δεν ανήκει πραγματικά σε αυτήν.

Και εδώ γεννιέται κάτι νέο.
Όχι απλώς δυσαρέσκεια.
Αλλά πολιτική απαίτηση για αλλαγή.

Η Άνοδος του Μοσαντέκ

Μέσα σε αυτό το κλίμα εμφανίζεται μια προσωπικότητα που θα αλλάξει την πορεία των πραγμάτων.

Ο Μοχάμεντ Μοσαντέκ δεν είναι απλώς ένας πολιτικός. Είναι η έκφραση μιας κοινωνικής απαίτησης. Μιας απαίτησης για ανεξαρτησία.

Η πρότασή του είναι ξεκάθαρη.
Το πετρέλαιο πρέπει να περάσει στον έλεγχο του κράτους.

Δεν πρόκειται μόνο για οικονομική απόφαση.
Είναι ζήτημα κυριαρχίας.

Το 1951, η εθνικοποίηση του πετρελαίου γίνεται πραγματικότητα.

Και εκεί ξεκινά η σύγκρουση.

Η Αντίδραση της Δύσης

Η αντίδραση είναι άμεση και σκληρή.

Επιβάλλονται κυρώσεις.
Διακόπτονται εμπορικές σχέσεις.
Αποσύρονται τεχνικοί και ειδικοί.

Το μήνυμα είναι σαφές.
Η ανεξαρτησία έχει κόστος.

Η ιρανική οικονομία αρχίζει να πιέζεται. Η παραγωγή πετρελαίου μειώνεται δραματικά. Η κοινωνία, που αρχικά στήριξε την αλλαγή, αρχίζει να αντιμετωπίζει τις συνέπειες.

Και η κρίση βαθαίνει.

Η Ανατροπή

Το 1953 έρχεται η καθοριστική στιγμή.

Υπό τον φόβο ότι το Ιράν μπορεί να στραφεί προς τη Σοβιετική Ένωση, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Μεγάλη Βρετανία καταλήγουν σε μια απόφαση.

Η ισορροπία πρέπει να αλλάξει.

Ακολουθεί μια συντονισμένη επιχείρηση ανατροπής της κυβέρνησης.

Ο Μοσαντέκ απομακρύνεται από την εξουσία.
Ο Σαχ επιστρέφει.
Η πολιτική κατεύθυνση της χώρας αλλάζει ξανά.

Το πετρέλαιο επανέρχεται σε δυτικό έλεγχο.

Το Βαθύ Αποτύπωμα

Αυτό το γεγονός αφήνει ένα αποτύπωμα που δεν σβήνει.

Για πρώτη φορά, ένα μεγάλο μέρος της ιρανικής κοινωνίας πιστεύει ότι:

• η δημοκρατική επιλογή της ανατράπηκε
• η εξωτερική παρέμβαση καθόρισε την πορεία της χώρας
• η ανεξαρτησία δεν είναι αποδεκτή από το διεθνές σύστημα

Αυτό δεν είναι απλώς ένα πολιτικό γεγονός.
Είναι σημείο καμπής.

Από εκεί και μετά, η δυσπιστία μετατρέπεται σε στάση.

Η Αρχή της Αντιπαράθεσης

Η περίοδος 1941–1953 δεν είναι απλώς ένα κεφάλαιο της ιστορίας του Ιράν.

Είναι η αρχή ενός νέου τρόπου σκέψης.

Η Δύση δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως συνεργάτης.
Αντιμετωπίζεται ως δύναμη που παρεμβαίνει όταν τα συμφέροντά της απειλούνται.

Και αυτή η αντίληψη δεν αλλάζει εύκολα.

Συμπέρασμα

Το Ιράν δεν ξύπνησε μια μέρα και αποφάσισε να συγκρουστεί με τη Δύση.

Η σύγκρουση χτίστηκε. Βήμα-βήμα.

• Από γεγονότα.
• Από αποφάσεις.
• Από παρεμβάσεις.

Η περίοδος αυτή είναι το σημείο όπου η σχέση Ιράν–Δύσης παύει να είναι ισορροπία και γίνεται αντιπαράθεση.

Και από εκεί και μετά, τίποτα δεν είναι το ίδιο.

Επόμενο: ΜΕΡΟΣ IV – Ο Σάχης. Η Δυτικοποίηση που Δεν Έφτασε στον Λαό

Hashtags :
#Ιράν #Μοσαντέκ #1953 #Γεωπολιτική #Πετρέλαιο #ΨυχρόςΠόλεμος #ΜέσηΑνατολή #Ιστορία #fonientos