Μια κοινωνική διάγνωση χωρίς ιατρικό ιστορικό
Εισαγωγή
Στην ιατρική υπάρχει ένας όρος: αποκλίνουσα συμπεριφορά.
Περιγράφει την κατάσταση όπου ο άνθρωπος αρχίζει να λειτουργεί έξω από τα όρια της κανονικότητας. Οι αντιδράσεις του δεν συμβαδίζουν με την πραγματικότητα και ο ίδιος πολλές φορές δεν αντιλαμβάνεται ότι κάτι έχει αλλάξει.
Αν όμως πάρουμε αυτόν τον όρο και τον μεταφέρουμε από το ιατρείο στην κοινωνία, τότε γεννιέται ένα παράξενο ερώτημα:
μήπως τελικά δεν είναι ο άνθρωπος που αποκλίνει από την κοινωνία, αλλά η ίδια η κοινωνία που έχει αποκλίνει από την κανονικότητα;
Η χαμένη κανονικότητα
Τα τελευταία χρόνια ακούγεται συχνά μια φράση:
«Χάσαμε την κανονικότητα μετά το 2010».
Αλλά πότε ακριβώς υπήρξε αυτή η κανονικότητα;
Ήταν πριν από την οικονομική κρίση;
Όταν η οικονομία λειτουργούσε με δάνεια, καταναλωτική ευφορία και μια αίσθηση ευημερίας που στηριζόταν περισσότερο στον δανεισμό παρά στην παραγωγή;
Τότε υπήρχαν τα διακοποδάνεια, τα εορτοδάνεια, οι πιστωτικές κάρτες που μοίραζαν εύκολο χρήμα και μια κοινωνία που συνήθισε να ζει πέρα από τις δυνατότητές της.
Αν αυτό ήταν κανονικότητα, τότε ίσως το πρόβλημα δεν ξεκίνησε όταν τελείωσε το πάρτι.
Ίσως ξεκίνησε όταν το πάρτι θεωρήθηκε κανονικότητα.
Η μακρά πορεία της απόκλισης
Για να καταλάβει κανείς αν η αποκλίνουσα συμπεριφορά εμφανίστηκε μετά το 2010 ή αν είναι βαθύτερη, πρέπει να κοιτάξει πιο πίσω.
Μια ιστορική διαδρομή που δείχνει αυτή την πορεία υπάρχει στο άρθρο:
«Ελλάδα 1974–2025: Η Μαύρη Βίβλος της Μεταπολίτευσης»
Εκεί φαίνεται ότι πολλές από τις σημερινές στρεβλώσεις δεν εμφανίστηκαν ξαφνικά. Δημιουργήθηκαν σταδιακά μέσα από δεκαετίες πολιτικών επιλογών και κοινωνικών συμβιβασμών.
Η απόκλιση δεν είναι πάντα μια ξαφνική έκρηξη.
Πολλές φορές είναι μια αργή μετατόπιση που γίνεται σχεδόν ανεπαίσθητα.
Όταν η στρέβλωση γίνεται κανονικότητα
Το ίδιο φαινόμενο μπορεί να δει κανείς και σε συγκεκριμένους τομείς της οικονομίας.
Στον αγροτικό χώρο, για παράδειγμα, η συζήτηση συχνά περιστρέφεται γύρω από τα άμεσα προβλήματα. Όμως το πραγματικό ερώτημα είναι αν το ίδιο το μοντέλο λειτουργίας έχει αλλοιωθεί εδώ και χρόνια.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το άρθρο:
«Αγροτικό 2026 – Ασχολούμαστε αν λύθηκαν τα προβλήματα ή αν απλώς τα συνηθίσαμε;»
Και εκεί εμφανίζεται η ίδια λογική: μια κοινωνία που συνηθίζει τις στρεβλώσεις μέχρι αυτές να μοιάζουν φυσιολογικές.
Και ακόμα ένα παράδειγμα: Η Ανατομία της Συστημικής Κατάρρευσης: Από το Challenger στην Ελληνική «Κανονικότητα»
Η κοινωνική διάγνωση
Στην ιατρική υπάρχει ένα ιδιαίτερα επικίνδυνο στάδιο.
Είναι η στιγμή όπου ο ασθενής παύει να καταλαβαίνει ότι είναι ασθενής.
Η συμπεριφορά του συνεχίζει να αποκλίνει, αλλά η απόκλιση έχει πλέον γίνει η νέα κανονικότητα.
Ίσως λοιπόν το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν η κοινωνία βρίσκεται σε αποκλίνουσα συμπεριφορά.
Το πραγματικό ερώτημα είναι αν θυμόμαστε πότε είχαμε κανονικότητα — και αν την είχαμε ποτέ.
«Ιατρικός φάκελος της κοινωνίας»
Πίνακας «Κοινωνικής Διάγνωσης»
| Κανονικότητα | Αποκλίνουσα Συμπεριφορά |
|---|---|
| Παραγωγή πλούτου | Κατανάλωση δανεικών |
| Προσωπική ευθύνη | Μεταφορά ευθύνης στο κράτος |
| Δημιουργία | Επιδότηση |
| Μέτρο | Υπερβολή |
| Μακροπρόθεσμη σκέψη | Βραχυπρόθεσμο όφελος |
| Κοινωνική αυτογνωσία | Κοινωνική αυταπάτη |
#κοινωνία #αποκλίνουσα_συμπεριφορά #μεταπολίτευση #κρίση #Ελλάδα
