fonientos 1

Η Εξέλιξη του Φωνή Εντός

Πένα & Ξίφος

Το σύστημα θυσιάζει αδύναμους κρίκους;

Σύστημα. Κρίση και αδύναμος κρίκος: ένα χαμηλόβαθμο στέλεχος μένει μόνο του κάτω από τον προβολέα.
Όταν η ευθύνη σταματά στο πιο αδύναμο πρόσωπο, οι αιτίες της κρίσης μένουν στη θέση τους.

🎧 Ακούστε το:👇

Η κρίση μπορεί να είναι μηχανισμός αυτοσυντήρησης, αλλά ίσως και αρχή αναδιοργάνωσης.

Εισαγωγή.

Κάθε φορά που ένα μεγάλο σκάνδαλο διαφθοράς βλέπει το φως της δημοσιότητας, η κοινωνία περιμένει απαντήσεις και λογοδοσία.

Συχνά, όμως, η ευθύνη περιορίζεται σε ένα ή λίγα πρόσωπα: έναν υπάλληλο, έναν υπηρεσιακό παράγοντα, ένα στέλεχος με περιορισμένη ισχύ.

Η κρίση μοιάζει τότε να κλείνει, ενώ οι βαθύτερες αιτίες της παραμένουν στη θέση τους.

Αυτό μπορεί να είναι ένας τρόπος αυτοσυντήρησης της εξουσίας.

Μπορεί, όμως, να είναι και η αρχή μιας δύσκολης αναδιοργάνωσης, στην οποία οι αποκαλύψεις αναγκάζουν το σύστημα να απομακρύνει όσα το κρατούν καθηλωμένο.

Οι δύο εκδοχές δεν είναι εύκολο να διακριθούν την ώρα που τα γεγονότα εξελίσσονται.

Κι αυτό είναι που κάνει την κρίση σημαντική: δεν αρκεί να δούμε ποιος απομακρύνθηκε· πρέπει να εξετάσουμε αν άλλαξε κάτι ουσιαστικό.

Η θυσία του αδύναμου κρίκου.

Όταν ένα σύνθετο σκάνδαλο προσωποποιείται σε έναν μόνο υπεύθυνο, η κοινή γνώμη μπορεί να πάρει την εντύπωση ότι αποδόθηκε δικαιοσύνη.

Η παραίτηση ή η δίωξη ενός προσώπου γίνεται η ορατή απάντηση, ενώ οι μηχανισμοί που επέτρεψαν την παρανομία ή την αδιαφάνεια μένουν λιγότερο ορατοί.

Αυτή είναι η πρώτη όψη του νομίσματος: το σύστημα προστατεύει τον πυρήνα του, απομακρύνοντας τα περιφερειακά πρόσωπα που μπορούν να θυσιαστούν.

Η κρίση εκτονώνεται, η πολιτική πίεση μειώνεται και η συζήτηση μετακινείται αλλού.

Αν αυτή είναι η πραγματικότητα, τότε το ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος ευθύνεται για το τελευταίο σκάνδαλο, αλλά ποιος μηχανισμός διασφαλίζει ότι η ευθύνη δεν θα φτάσει ψηλότερα.

Η δημιουργική καταστροφή και τα όριά της.

Ο Γιόζεφ Σουμπέτερ περιέγραψε τη «δημιουργική καταστροφή» ως διαδικασία κατά την οποία η καινοτομία ανατρέπει παλαιές οικονομικές δομές και ανοίγει χώρο για νέες.

Η έννοια αυτή δεν εξηγεί από μόνη της την πολιτική λειτουργία ενός σκανδάλου.

Μπορεί, ωστόσο, να μας βοηθήσει να σκεφτούμε μια κρίσιμη διαφορά: η απομάκρυνση ενός προσώπου δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αλλάζει και το σύστημα που το ανέδειξε ή το προστάτευσε.

Αν μετά από κάθε κρίση αντικαθίστανται μόνο τα πρόσωπα, χωρίς ουσιαστικό έλεγχο, διαφάνεια και λογοδοσία, τότε έχουμε ανακύκλωση.

Αν, αντίθετα, οι αποκαλύψεις οδηγούν σε αλλαγή διαδικασιών και περιορισμό της αυθαιρεσίας, τότε η κρίση μπορεί να γίνει αφετηρία πραγματικής μεταβολής.

Η τεχνολογία αλλάζει τους όρους.

Η διάδοση πληροφοριών δεν περνά πια αποκλειστικά από τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης.

Βίντεο, έγγραφα και μαρτυρίες μπορούν να κυκλοφορήσουν γρήγορα στο διαδίκτυο και να φέρουν μια υπόθεση στο προσκήνιο πριν προλάβει να περιοριστεί η δημόσια συζήτηση.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε πληροφορία είναι ακριβής ούτε ότι τα κοινωνικά δίκτυα εξασφαλίζουν από μόνα τους δικαιοσύνη.

Σύστημα. Κρίση και κοινωνική πίεση: πολίτες διαδίδουν στοιχεία και ζητούν θεσμική αλλαγή.
Η κοινωνική πίεση μπορεί να αναγκάσει την εξουσία να αλλάξει τους κανόνες.

Η τεχνολογία, όμως, δυσκολεύει τον έλεγχο της δημόσιας εικόνας μιας κρίσης από έναν μικρό αριθμό ισχυρών παραγόντων.

Μπορεί να επιταχύνει την αποκάλυψη, να πολλαπλασιάσει την πίεση και να αναγκάσει θεσμούς και πολιτικούς να αντιδράσουν γρηγορότερα.

Το αν αυτή η αντίδραση θα φέρει ουσιαστική αλλαγή είναι άλλο ζήτημα. Η ταχύτητα της πληροφορίας μπορεί να ανοίξει την πόρτα· δεν εγγυάται τι θα γίνει αφού ανοίξει.

Ο χρόνος μέχρι τις εκλογές.

Δεκαέξι χρόνια μετά την έναρξη των μνημονίων και πέντε δεκαετίες μετά τη Μεταπολίτευση, η κοινωνία έχει συσσωρεύσει εμπειρίες, απογοητεύσεις και απαιτήσεις.

Παράλληλα, ο χρόνος μέχρι τις επόμενες εκλογές μπορεί να είναι μεγάλος.

Αν οι κρίσεις και οι αποκαλύψεις συνεχιστούν, προκύπτουν δύο ενδεχόμενα.

Είτε η πολιτική πίεση θα γίνει τόσο ισχυρή ώστε οι εκλογές να έρθουν πιο κοντά είτε, αν η κάλπη παραμείνει μακριά, το σύστημα θα κληθεί να διαχειριστεί διαδοχικές κρίσεις και να απομακρύνει περισσότερους «αδύναμους κρίκους».

Σε αυτή τη δεύτερη περίπτωση, όμως, χρειάζεται να αναρωτηθούμε αν πρόκειται για απλή θυσία αναλώσιμων προσώπων ή για μια βαθύτερη διαδικασία αναδιοργάνωσης.

Οι δύο όψεις του νομίσματος.

Η πρώτη εκδοχή είναι απαισιόδοξη: το σύστημα θυσιάζει λίγους για να προστατεύσει τον πυρήνα του, αλλάζοντας την εικόνα χωρίς να αλλάζει την ουσία.

Η δεύτερη είναι πιο αισιόδοξη: η πίεση της κοινωνίας και η τεχνολογική διάδοση της πληροφορίας αναγκάζουν το ίδιο το σύστημα να απομακρύνει τα πιο φθαρμένα στοιχεία του και να αναζητήσει νέους τρόπους λειτουργίας.

Ίσως η πραγματικότητα να βρίσκεται κάπου ανάμεσα.

Μια αλλαγή μπορεί να ξεκινά ως προσπάθεια αυτοσυντήρησης και, κάτω από την πίεση των πολιτών, να οδηγήσει σε μεγαλύτερες ανατροπές από όσες αρχικά επιδίωκαν όσοι την επέτρεψαν.

Το κρίσιμο κριτήριο δεν είναι πόσοι απομακρύνθηκαν, αλλά αν άλλαξαν οι κανόνες, οι έλεγχοι και η δυνατότητα των ισχυρών να μένουν έξω από τη λογοδοσία.

Συμπεράσματα.

Αν το σύστημα απλώς θυσιάζει έναν αδύναμο κρίκο κάθε φορά, τότε η επόμενη κρίση θα φέρει ένα νέο πρόσωπο στην ίδια θέση.

Αν, όμως, η τεχνολογία και η κοινωνική πίεση το αναγκάζουν να αλλάξει τον τρόπο λειτουργίας του, η αναταραχή μπορεί να γίνει η αρχή μιας αναγκαίας αναδιοργάνωσης.

Η απάντηση θα φανεί στην πράξη: αν αλλάξουν οι κανόνες, οι έλεγχοι και η λογοδοσία ή αν απομακρυνθούν μόνο ορισμένα πρόσωπα.

Επίλογος.

Ποια από τις δύο όψεις περιγράφει καλύτερα όσα βλέπουμε σήμερα;

Το σύστημα βρίσκει διαρκώς νέα πρόσωπα για να θυσιάσει ή αρχίζει, έστω και με καθυστέρηση, να αλλάζει από μέσα;

Και εμείς, ως πολίτες, πιστεύουμε ότι παρακολουθούμε άλλη μία επιχείρηση διάσωσης της εξουσίας ή τα πρώτα σημάδια μιας πραγματικής αλλαγής;

Ενδεικτική βιβλιογραφία.

  • Joseph A. Schumpeter, Capitalism, Socialism and Democracy (1942), ειδικά η ενότητα για τη «δημιουργική καταστροφή». Η έκδοση της Routledge παρουσιάζει το σχετικό κεφάλαιο. www.routledge.com
  • Takis S. Pappas και Zina Assimakopoulou, «Party Patronage in Greece: Political Entrepreneurship in a Party Patronage Democracy», για την πολιτική πατρωνία και τη σχέση της με τη δημόσια διοίκηση. academic.oup.com
  • OECD, OECD Economic Surveys: Greece 2018, ενότητα για τις δημόσιες δαπάνες και τη δημόσια διοίκηση.

Μουσική επένδυση ηχητικού άρθρου:

Music: Ignis by Scott Buckley https://www.scottbuckley.com.au/
License: Creative Commons — Attribution 4.0 International — CC BY 4.0
Free Download / Stream: https://links.al/3Pb
Music promoted by Audio Library: https://links.al/youtube

Ο Ευάγγελος Αθανασιάδης είναι Συνταγματάρχης ε.α. και Διαχειριστής – Αρθρογράφος της ιστοσελίδας
 fonientos.com Πένα & Ξίφος

Αν το βρήκατε ενδιαφέρον και σας έδωσε τροφή για σκέψη, μπορείτε να το κοινοποιήσετε.

Facebook
LinkedIn
X
Telegram
WhatsApp
Tumblr

Η σκέψη μοιράζεται, δεν αντιγράφεται. Αναφορά στην πηγή είναι πράξη σεβασμού.

Όταν ανεβαίνει νέο άρθρο, έρχεται στο mail σου

“Σημαντικό: Μετά την εγγραφή σας, ελέγξτε τα Εισερχόμενά σας για το email επιβεβαίωσης.
Αν δεν το βρείτε, παρακαλούμε ρίξτε μια ματιά και στον φάκελο των Ανεπιθύμητων (Spam).”

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *