Η Δολοφονία στο Σαράγιεβο και η Στιγμή που Άναψε το Φυτίλι

Εισαγωγή

Στις αρχές του 20ού αιώνα η Ευρώπη βρισκόταν στο αποκορύφωμα της ισχύος της. Οι μεγάλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες έμοιαζαν να ζουν σε μια εποχή αισιοδοξίας. Η τεχνολογία προχωρούσε με ταχύτητα, η βιομηχανία αναπτυσσόταν και το εμπόριο συνέδεε τις οικονομίες των κρατών με τρόπο που πολλοί πίστευαν ότι καθιστούσε έναν μεγάλο πόλεμο σχεδόν αδύνατο.

Η περίοδος αυτή ονομάστηκε αργότερα Belle Époque, μια εποχή που συμβόλιζε την πίστη στην πρόοδο και στη σταθερότητα της Ευρώπης.

Ωστόσο, κάτω από αυτή την επιφάνεια ευημερίας υπήρχε μια εύθραυστη γεωπολιτική ισορροπία. Οι μεγάλες δυνάμεις είχαν δημιουργήσει ένα περίπλοκο σύστημα συμμαχιών και στρατιωτικών σχεδίων που μπορούσε να λειτουργήσει όσο οι κρίσεις παρέμεναν περιορισμένες και ελεγχόμενες.

Το πρόβλημα ήταν ότι αυτό το σύστημα δεν μπορούσε να αντέξει μια μεγάλη πολιτική κρίση.

Η σπίθα που θα πυροδοτούσε την έκρηξη εμφανίστηκε το καλοκαίρι του 1914 σε μια πόλη των Βαλκανίων που μέχρι τότε δεν βρισκόταν στο κέντρο της ευρωπαϊκής πολιτικής: το Σαράγιεβο.

Εδώ θα βρείτε το προηγούμενο Μέρος :Belle Époque IV

Τα Βαλκάνια πριν από την έκρηξη

Τα Βαλκάνια στις αρχές του 20ού αιώνα αποτελούσαν μία από τις πιο ασταθείς περιοχές της Ευρώπης. Η παρακμή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας είχε δημιουργήσει ένα κενό ισχύος που προσπαθούσαν να καλύψουν τόσο τα νέα βαλκανικά κράτη όσο και οι μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις.

Η Σερβία είχε αναδειχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους παίκτες της περιοχής. Μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους είχε επεκτείνει την επιρροή της και είχε αποκτήσει μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση.

Πολλοί Σέρβοι πολιτικοί και στρατιωτικοί πίστευαν ότι είχε έρθει η στιγμή να δημιουργηθεί ένα μεγάλο κράτος που θα ένωνε όλους τους νοτιοσλαβικούς λαούς.

Η προοπτική αυτή προκαλούσε έντονη ανησυχία στην Αυστροουγγρική Αυτοκρατορία. Η αυτοκρατορία ήταν ήδη ένα πολυεθνικό κράτος με πολλές εθνοτικές ομάδες και φοβόταν ότι η άνοδος του σλαβικού εθνικισμού θα μπορούσε να οδηγήσει σε αποσύνθεση.

Για τον λόγο αυτό οι σχέσεις μεταξύ Βιέννης και Βελιγραδίου είχαν γίνει ιδιαίτερα τεταμένες.

Η Βοσνία και Ερζεγοβίνη, μια περιοχή με έντονη εθνοτική πολυμορφία, είχε προσαρτηθεί από την Αυστροουγγαρία το 1908. Η κίνηση αυτή είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στη Σερβία και είχε αυξήσει τη δυσαρέσκεια των σλαβικών πληθυσμών της περιοχής.

Τα Βαλκάνια είχαν ήδη χαρακτηριστεί από πολλούς διπλωμάτες της εποχής ως η πυριτιδαποθήκη της Ευρώπης.

Η επίσκεψη του αρχιδούκα

Μέσα σε αυτό το τεταμένο περιβάλλον ο διάδοχος του αυστριακού θρόνου, αρχιδούκας Φραγκίσκος Φερδινάνδος, αποφάσισε να επισκεφθεί το Σαράγεβο τον Ιούνιο του 1914.

Η επίσκεψη είχε σκοπό να επιδείξει τη δύναμη και την παρουσία της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας στην περιοχή. Ωστόσο η επιλογή της ημερομηνίας αποδείχθηκε ιδιαίτερα ατυχής.

Η 28η Ιουνίου ήταν μια ημέρα με ισχυρό συμβολισμό για τους Σέρβους. Ήταν η επέτειος της μάχης του Κοσσυφοπεδίου του 1389, ενός γεγονότος που είχε χαραχτεί βαθιά στη σερβική ιστορική μνήμη.

Για πολλούς εθνικιστές η παρουσία του αυστριακού διαδόχου σε μια τέτοια ημέρα θεωρήθηκε πρόκληση.

Την ίδια στιγμή μια ομάδα νεαρών εθνικιστών είχε ήδη οργανώσει μια συνωμοσία για να επιτεθεί στον αρχιδούκα κατά τη διάρκεια της επίσκεψης.

Η δολοφονία στο Σαράγεβο

Το πρωί της 28ης Ιουνίου 1914 η αυτοκινητοπομπή του αρχιδούκα κινήθηκε στους δρόμους του Σαράγεβο.

Κατά μήκος της διαδρομής είχαν τοποθετηθεί αρκετοί συνωμότες που περίμεναν την ευκαιρία να επιτεθούν. Η πρώτη απόπειρα απέτυχε όταν μια βόμβα που εκτοξεύθηκε προς το αυτοκίνητο δεν πέτυχε τον στόχο της.

Φαινόταν ότι η επίθεση είχε αποτύχει.

Ωστόσο λίγες ώρες αργότερα συνέβη μια απρόσμενη εξέλιξη. Το αυτοκίνητο του αρχιδούκα έκανε λάθος στροφή και σταμάτησε σχεδόν μπροστά σε έναν από τους συνωμότες, τον νεαρό Γκαβρίλο Πρίντσιπ.

Ο Πρίντσιπ πλησίασε και πυροβόλησε δύο φορές. Οι σφαίρες τραυμάτισαν θανάσιμα τον αρχιδούκα Φραγκίσκο Φερδινάνδο και τη σύζυγό του Σοφία.

Η δολοφονία αυτή προκάλεσε σοκ σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Αρχικά πολλοί πίστευαν ότι επρόκειτο για μια τοπική τρομοκρατική ενέργεια. Πολύ σύντομα όμως αποδείχθηκε ότι το γεγονός αυτό θα πυροδοτούσε μια τεράστια διεθνή κρίση.

Η κρίση του Ιουλίου

Μετά τη δολοφονία η Αυστροουγγρική Αυτοκρατορία κατηγόρησε τη Σερβία ότι υποστήριζε τις οργανώσεις που βρίσκονταν πίσω από την επίθεση.

Η Βιέννη θεώρησε ότι είχε βρει την ευκαιρία να περιορίσει τη σερβική επιρροή στα Βαλκάνια.

Πριν κινηθεί στρατιωτικά, η Αυστροουγγαρία ζήτησε τη στήριξη της Γερμανίας. Η γερμανική ηγεσία έδωσε αυτό που αργότερα ονομάστηκε «λευκή επιταγή», δηλαδή πλήρη πολιτική και στρατιωτική υποστήριξη.

Τον Ιούλιο του 1914 η Αυστροουγγαρία έστειλε στη Σερβία ένα αυστηρό τελεσίγραφο με απαιτήσεις που παραβίαζαν ουσιαστικά την κυριαρχία της χώρας.

Η Σερβία αποδέχθηκε σχεδόν όλους τους όρους, αλλά απέρριψε ορισμένα σημεία που θεωρούσε απαράδεκτα.

Για τη Βιέννη αυτό ήταν αρκετό.

Στις 28 Ιουλίου 1914 η Αυστροουγγαρία κήρυξε πόλεμο στη Σερβία.

Η αλυσιδωτή αντίδραση των συμμαχιών

Από εκείνη τη στιγμή τα γεγονότα εξελίχθηκαν με ταχύτητα.

Η Ρωσία, που θεωρούσε τη Σερβία σύμμαχο και προστάτευε τα σλαβικά κράτη της περιοχής, άρχισε να κινητοποιεί τον στρατό της.

Η Γερμανία αντέδρασε κηρύσσοντας πόλεμο στη Ρωσία.

Η Γαλλία, σύμμαχος της Ρωσίας, μπήκε και αυτή στη σύγκρουση.

Λίγες ημέρες αργότερα η Βρετανία κήρυξε πόλεμο στη Γερμανία μετά την εισβολή των γερμανικών στρατευμάτων στο Βέλγιο.

Μέσα σε ελάχιστες εβδομάδες η Ευρώπη είχε μετατραπεί σε πεδίο γενικευμένου πολέμου.

Το σύστημα συμμαχιών που είχε δημιουργηθεί για να διατηρεί την ισορροπία είχε μετατραπεί σε μηχανισμό που επιτάχυνε την καταστροφή.

Το τέλος της Belle Époque

Η δολοφονία στο Σαράγεβο δεν ήταν η μοναδική αιτία του πολέμου. Οι εντάσεις, οι εθνικισμοί, οι στρατιωτικοί εξοπλισμοί και οι ανταγωνισμοί είχαν ήδη δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για μια μεγάλη σύγκρουση.

Ωστόσο το γεγονός αυτό λειτούργησε ως καταλύτης.

Η Belle Époque, η εποχή που πολλοί είχαν πιστέψει ότι θα έφερνε μια μόνιμη περίοδο ειρήνης και προόδου, τελείωνε απότομα.

Η Ευρώπη εισερχόταν σε έναν πόλεμο που θα άλλαζε για πάντα την ιστορία της ηπείρου και του κόσμου.

Μετάβαση στο επόμενο μέρος

Η δολοφονία στο Σαράγεβο δεν ήταν απλώς ένα μεμονωμένο γεγονός. Ήταν η σπίθα που άναψε το φυτίλι σε ένα ήδη εύφλεκτο σύστημα συμμαχιών, ανταγωνισμών και γεωπολιτικών εντάσεων που είχαν διαμορφωθεί επί δεκαετίες.

Η Belle Époque, η εποχή της αισιοδοξίας και της προόδου, έφτανε πλέον στο τέλος της. Η Ευρώπη βρισκόταν μπροστά σε μια σύγκρουση που θα άλλαζε για πάντα την ιστορία της.

Στο επόμενο μέρος της σειράς θα δούμε πώς η κρίση του 1914 εξελίχθηκε σε έναν γενικευμένο πόλεμο και πώς το σύστημα των ευρωπαϊκών συμμαχιών οδήγησε ολόκληρη την ήπειρο σε μια σύγκρουση πρωτοφανούς κλίμακας.

Σας προτείνω για να αποκτήσετε νόημα διαβάστε εδώ πρώτα την “Ναπολεόντεια Εποχή”

#BelleEpoque #Σαράγεβο #Ιστορία #ΠρώτοςΠαγκόσμιοςΠόλεμος #Γεωπολιτική