Μέρος Β΄

Η Πολιτική ως κλειστό «Επάγγελμα» και η παγίωση της εξουσίας

Εισαγωγή

Στο πρώτο μέρος της σειράς μας, «Η κρίση της έννοιας του Πολίτη στη Δύση», αναλύσαμε τη μετατόπιση από τον Πολίτη στον Ιδιώτη.

Η μετατόπιση αυτή, όμως, δεν έμεινε στο επίπεδο της νοοτροπίας.
Θεσμοθετήθηκε.

Η επόμενη φάση της κρίσης είναι βαθύτερη:
η πολιτική παύει να είναι προσωρινή αποστολή και μετατρέπεται σε σταθερή καριέρα.

1. Από τη θητεία στην καριέρα

Σε μια υγιή δημοκρατία, η ενασχόληση με τα κοινά αποτελεί φάση της ζωής. Ο πολίτης εισέρχεται, υπηρετεί και αποχωρεί.

Στη σύγχρονη πραγματικότητα, όμως, παρατηρούμε κάτι διαφορετικό:

• Διαδρομές που ξεκινούν από κομματικές νεολαίες.
• Σταδιακή ένταξη σε μηχανισμούς.
• Διαδοχικές τοποθετήσεις σε θέσεις ευθύνης.
• Πολυετείς κοινοβουλευτικές παρουσίες.

Η πολιτική δεν είναι πλέον διακοπή της ιδιωτικής ζωής. Είναι η ίδια η επαγγελματική ζωή.

Αυτό δημιουργεί ένα κρίσιμο ερώτημα:

Τι συμβαίνει όταν κάποιος δεν έχει καμία άλλη επαγγελματική αναφορά εκτός πολιτικής;

Η παραμονή στην εξουσία μετατρέπεται σε υπαρξιακή ανάγκη.

2. Η δημιουργία κλειστών κύκλων

Όταν η πολιτική γίνεται επάγγελμα, δημιουργούνται δίκτυα.

Δίκτυα επιρροής.
Δίκτυα αμοιβαιότητας.
Δίκτυα προστασίας.

Οι μηχανισμοί αυτοί λειτουργούν συχνά αθόρυβα. Δεν είναι απαραίτητα παράνομοι. Είναι όμως στεγανοί.

Η πρόσβαση στην εξουσία παύει να είναι ανοιχτή διαδικασία αξιοκρατίας και γίνεται διαδρομή εντός συγκεκριμένων κυκλωμάτων.

Η έννοια της «ανακύκλωσης προσώπων» δεν είναι τυχαία. Οι ίδιοι άνθρωποι μετακινούνται από θέση σε θέση, από υπουργείο σε οργανισμό, από εθνικό σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Η πολιτική τάξη αποκτά χαρακτηριστικά επαγγελματικής κάστας.

3. Η αποκοπή από την κοινωνική πραγματικότητα

Όταν κάποιος ζει αποκλειστικά μέσα στο περιβάλλον της πολιτικής:

• Δεν βιώνει την αβεβαιότητα της αγοράς.
• Δεν εκτίθεται στις πιέσεις της παραγωγής.
• Δεν κινδυνεύει από ανεργία.

Η εμπειρία του γίνεται θεσμική, όχι κοινωνική.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι επαγγελματίες πολιτικοί είναι κατ’ ανάγκη κακόβουλοι. Σημαίνει όμως ότι η οπτική τους διαμορφώνεται μέσα σε προστατευμένο πλαίσιο.

Η απόσταση από την καθημερινότητα αυξάνεται.
Η γλώσσα γίνεται τεχνοκρατική.
Οι αποφάσεις αποκτούν χαρακτήρα διαχειριστικό.

Η πολιτική παύει να αφουγκράζεται και αρχίζει να υπολογίζει.

4. Η θεσμική αυτοπροστασία

Κάθε επάγγελμα αναπτύσσει μηχανισμούς αυτορρύθμισης. Όταν όμως η πολιτική λειτουργεί ως επάγγελμα, οι μηχανισμοί αυτοί αφορούν την ίδια την εξουσία.

Νομικά πλαίσια που δυσχεραίνουν την απόδοση ευθυνών.
Διαδικασίες που καθυστερούν ελέγχους.
Πολιτικές συμφωνίες που αποτρέπουν συγκρούσεις.

Η αυτοπροστασία δεν είναι πάντα αποτέλεσμα συνωμοσίας. Είναι συχνά προϊόν κοινής αντίληψης συμφέροντος.

Η σταθερότητα του συστήματος προτάσσεται έναντι της αυτοκάθαρσης.

Και έτσι, το επάγγελμα παγιώνεται.

5. Η κοινωνική επίδραση

Όταν η πολιτική εμφανίζεται ως κλειστό πεδίο:

• Οι ικανοί αποθαρρύνονται.
• Οι δημιουργικοί επιλέγουν άλλες διαδρομές.
• Η συμμετοχή περιορίζεται.

Η αρνητική επιλογή δεν προκύπτει από έλλειψη ταλέντου στην κοινωνία, αλλά από έλλειψη εμπιστοσύνης στη δυνατότητα ουσιαστικής συμμετοχής.

Η δημοκρατία λειτουργεί τυπικά.
Αλλά ουσιαστικά στενεύει.

Συμπέρασμα

Η μετατροπή της πολιτικής σε επαγγελματική σταδιοδρομία αποτελεί κρίσιμο στάδιο της κρίσης της έννοιας του Πολίτη.

Όταν η εξουσία γίνεται καριέρα:

• Η παραμονή προτάσσεται της προσφοράς.
• Η σταθερότητα του κύκλου υπερισχύει της ανανέωσης.
• Η κοινωνική εκπροσώπηση περιορίζεται.

Στο επόμενο μέρος θα δούμε την τελική συνέπεια αυτής της εξέλιξης:

Πώς ο ίδιος ο Πολίτης μετατρέπεται σταδιακά σε παθητικό καταναλωτή πολιτικών προϊόντων.

Διαβάστε επίσης:
Η μίνι σειρά «Ρωσία: Γεωπολιτική Αναδιάταξη και Δύση» (8 μέρη), όπου αναλύεται η μεταβολή ισορροπιών ισχύος και ο ρόλος της Δύσης στο νέο διεθνές περιβάλλον