Bretton Woods & Το Δολάριο – Η Οικονομική Αρχιτεκτονική του Πλανήτη
Εισαγωγή – Η Ειρήνη μέσω του Εμπορίου
Το 3ο Μέρος μπορείτε να το δείτε εδώ.
Το 1944, ενώ ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος μαίνονταν ακόμα, οι Σύμμαχοι γνώριζαν ότι η νίκη ήταν κοντά. Το μεγάλο ερώτημα όμως ήταν: Πώς θα μοιάζει ο κόσμος μετά; Οι ΗΠΑ ήθελαν να αποφύγουν τα λάθη του παρελθόντος (όπως τον προστατευτισμό που οδήγησε στην Κρίση του ’29). Οραματίζονταν έναν κόσμο ελεύθερου εμπορίου, ανοιχτών αγορών και σταθερότητας.
Για να το πετύχουν αυτό, συγκάλεσαν μια ιστορική διάσκεψη στο ξενοδοχείο Mount Washington, στο Bretton Woods του Νιου Χάμσαϊρ. Εκεί, εκπρόσωποι από 44 έθνη σχεδίασαν τη νέα οικονομική τάξη πραγμάτων. Αν και παρόντες ήταν σπουδαίοι οικονομολόγοι (όπως ο Τζον Μέιναρντ Κέινς της Βρετανίας), οι όροι που επιβλήθηκαν ήταν ξεκάθαρα αμερικανικοί. Οι ΗΠΑ, κατέχοντας το μεγαλύτερο μέρος του παγκόσμιου χρυσού, είχαν το πάνω χέρι.
Το Δολάριο ως Παγκόσμιο Νόμισμα
Η πιο σημαντική απόφαση του Bretton Woods ήταν η σύνδεση των νομισμάτων. Αποφασίστηκε ότι όλα τα νομίσματα του κόσμου θα είχαν σταθερή ισοτιμία με το Δολάριο, και το Δολάριο θα ήταν το μόνο που θα είχε σταθερή ισοτιμία με τον Χρυσό (35 δολάρια ανά ουγγιά).
Αυτό έδωσε στις ΗΠΑ το λεγόμενο «Εξωφρενικό Προνόμιο» (Exorbitant Privilege).
- Ενώ οι άλλες χώρες έπρεπε να εξάγουν αγαθά για να κερδίσουν δολάρια και να πληρώσουν για τις εισαγωγές τους (π.χ. πετρέλαιο), οι ΗΠΑ μπορούσαν απλώς να τυπώσουν το νόμισμα με το οποίο γίνονταν οι διεθνείς συναλλαγές.
- Το δολάριο έγινε το παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα. Κάθε Κεντρική Τράπεζα, από το Τόκιο μέχρι το Παρίσι, έπρεπε να διακρατά δολάρια για να θεωρείται ασφαλής.
Οι Θεσμοί: ΔΝΤ και Παγκόσμια Τράπεζα
Για να επιβλέπουν αυτό το σύστημα, δημιουργήθηκαν δύο οργανισμοί που εδρεύουν στην Ουάσιγκτον:
- Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ): Σκοπός του ήταν να δανείζει χώρες που αντιμετώπιζαν προβλήματα ισοζυγίου πληρωμών, ώστε να μην καταρρεύσει το εμπόριο.
- Η Παγκόσμια Τράπεζα: Σκοπός της ήταν να χρηματοδοτεί την ανασυγκρότηση των κατεστραμμένων χωρών και αργότερα την ανάπτυξη του Τρίτου Κόσμου.
Αυτοί οι θεσμοί έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην ανοικοδόμηση της Ευρώπης και της Ιαπωνίας. Ταυτόχρονα όμως, λειτούργησαν ως ιμάντας μεταφοράς του αμερικανικού οικονομικού μοντέλου. Για να πάρει δάνειο μια χώρα, έπρεπε να ανοίξει την αγορά της στις αμερικανικές εταιρείες και να ακολουθήσει συγκεκριμένους δημοσιονομικούς κανόνες.
Το Σοκ του Νίξον (1971) και το Πετροδολάριο
Το σύστημα του Bretton Woods λειτούργησε καλά για τρεις δεκαετίες, προσφέροντας πρωτοφανή ανάπτυξη. Όμως, στα τέλη του ’60, λόγω του κόστους του πολέμου στο Βιετνάμ και των κοινωνικών προγραμμάτων, οι ΗΠΑ άρχισαν να τυπώνουν περισσότερα δολάρια από όσα μπορούσαν να καλύψουν με χρυσό.
Το 1971, ο Πρόεδρος Νίξον ανακοίνωσε μονομερώς το τέλος της μετατρεψιμότητας του δολαρίου σε χρυσό. Το δολάριο έγινε ένα “fiat currency” (παραστατικό χρήμα), η αξία του οποίου βασιζόταν μόνο στην εμπιστοσύνη προς την αμερικανική οικονομία.
Για να διατηρηθεί αυτή η εμπιστοσύνη και η ζήτηση για δολάρια, οι ΗΠΑ προχώρησαν σε μια στρατηγική κίνηση στη Μέση Ανατολή: Το Πετροδολάριο. Συμφώνησαν με τη Σαουδική Αραβία να πωλείται το πετρέλαιο αποκλειστικά σε δολάρια, με αντάλλαγμα την αμερικανική στρατιωτική προστασία. Έτσι, κάθε χώρα που χρειαζόταν ενέργεια, ήταν υποχρεωμένη να αγοράζει δολάρια. Η κυριαρχία του αμερικανικού νομίσματος εξασφαλίστηκε ξανά, αυτή τη φορά όχι με χρυσό, αλλά με “μαύρο χρυσό”.
Συμπεράσματα
Η οικονομική αρχιτεκτονική που στήθηκε από το 1944 έως το 1974 ήταν ένα αριστούργημα διπλωματίας και ισχύος.
- Προσέφερε στον κόσμο ένα σταθερό νόμισμα για να κάνει εμπόριο, κάτι που βοήθησε στην παγκοσμιοποίηση και την άνοδο του βιοτικού επιπέδου.
- Παράλληλα, έδωσε στις ΗΠΑ το μοναδικό πλεονέκτημα να δανείζονται φθηνά από όλο τον κόσμο και να χρηματοδοτούν τα ελλείμματά τους χωρίς να κινδυνεύουν με χρεοκοπία (όσο το δολάριο παραμένει βασιλιάς).
Επίλογος
Όμως, μια αυτοκρατορία δεν χτίζεται μόνο με στρατό και τράπεζες. Χρειάζεται και κάτι πιο λεπτό, πιο αόρατο: Την πολιτισμική επιρροή. Πρέπει να κάνεις τους άλλους λαούς να θαυμάζουν τον τρόπο ζωής σου, να καταναλώνουν τα προϊόντα σου και να σκέφτονται με τις δικές σου αξίες.
Στο επόμενο άρθρο, θα δούμε πώς το Hollywood, η μουσική και τα ΜΜΕ έγιναν τα πιο ισχυρά όπλα στη φαρέτρα της αμερικανικής διπλωματίας.
Link για το επόμενο άρθρο: Μέρος 5ο: Η Μηχανή της Προπαγάνδας (Hollywood & ΜΜΕ) – Η “Ήπια Ισχύς” και η Κατασκευή της Συναίνεσης.
Hashtags: #ΗΠΑ #BrettonWoods #ΔΝΤ #ΠαγκόσμιαΤράπεζα #Πετροδολάριο #Οικονομία #NixonShock #GlobalEconomy
