fonientos 1

Η Εξέλιξη του Φωνή Εντός

Πένα & Ξίφος

Η Αόρατη Αλυσίδα VII — Το 2010 δεν γεννήθηκε το 2010

Η οικονομική κρίση του 2010 — Εργαζόμενος, συνταξιούχος και οικογένεια αντιμετωπίζουν το κόστος του δημόσιου χρέους και των πολιτικών αποφάσεων.
Το χρέος συσσωρεύτηκε μέσα από αποφάσεις δεκαετιών. Ο λογαριασμός έφτασε στον εργαζόμενο, στον συνταξιούχο και στην οικογένεια.

🎧 Ακούστε το:👇

Από τις αποφάσεις της Μεταπολίτευσης μέχρι τα Μνημόνια: πώς συσσωρεύτηκαν οι οικονομικές αδυναμίες, ποιοι διαχειρίστηκαν τις επιλογές και γιατί ο λογαριασμός έφτασε στον πολίτη.

Εισαγωγή

Ένας συνταξιούχος ανοίγει την ενημέρωση πληρωμής της σύνταξής του και διαπιστώνει ότι το ποσό έχει μειωθεί.

Ένας εργαζόμενος πληροφορείται ότι ο μισθός του περικόπτεται.

Ένας μικροεπαγγελματίας βλέπει την πελατεία του να περιορίζεται, ενώ οι οικονομικές υποχρεώσεις συνεχίζουν να συσσωρεύονται.

Κανένας από αυτούς δεν αποφάσισε πόσο θα δανειστεί το ελληνικό κράτος. Δεν καθόρισε τους δημόσιους προϋπολογισμούς, δεν διαμόρφωσε τη φορολογική πολιτική και δεν διαπραγματεύτηκε τους όρους συμμετοχής της χώρας στην ευρωπαϊκή οικονομική αρχιτεκτονική.

Κι όμως, όταν ξέσπασε η κρίση του 2010, οι συνέπειες έφτασαν στην πόρτα τους.

Αυτό είναι το ερώτημα του έβδομου επεισοδίου της «Αόρατης Αλυσίδας».

Πώς μπορεί μια κοινωνία να πληρώνει σήμερα το κόστος αποφάσεων που ελήφθησαν πολλά χρόνια νωρίτερα;

Και ακόμη σημαντικότερο: πώς εξετάζουμε τις ευθύνες χωρίς να περιοριζόμαστε στο ποιος κυβερνούσε τη στιγμή που εκδηλώθηκε η κρίση;

Η κρίση είχε ιστορία πριν αποκτήσει ημερομηνία

Στη δημόσια μνήμη, το 2010 συνδέθηκε με την προσφυγή στον μηχανισμό χρηματοδοτικής στήριξης, την επιτήρηση και την αρχή μιας μακράς περιόδου οικονομικών περιορισμών.

Όμως μια χώρα δεν χάνει μέσα σε λίγους μήνες τη δυνατότητα να χρηματοδοτείται χωρίς να έχουν προηγηθεί σοβαρές οικονομικές εξελίξεις.

Το δημόσιο χρέος συσσωρεύεται όταν το κράτος δανείζεται για να καλύπτει τις χρηματοδοτικές ανάγκες του και δεν αντισταθμίζει επαρκώς αυτή την πορεία.

Τα δημοσιονομικά ελλείμματα, όταν επαναλαμβάνονται, δημιουργούν νέες ανάγκες δανεισμού.

Και μια οικονομία που εξαρτάται σημαντικά από εξωτερική χρηματοδότηση γίνεται ευάλωτη όταν μειώνεται η εμπιστοσύνη εκείνων που τη δανείζουν.

Αυτές οι διαπιστώσεις δεν αφορούν μόνο την Ελλάδα.

Στην ελληνική περίπτωση, όμως, οι αδυναμίες είχαν αποκτήσει ιδιαίτερα σοβαρές διαστάσεις πριν από το 2010.

Η Τράπεζα της Ελλάδος έχει αναδείξει ως βασικές αιτίες της κρίσης τα μεγάλα και αυξανόμενα δημοσιονομικά και εξωτερικά ελλείμματα, καθώς και την υποχώρηση της ανταγωνιστικότητας.

Επομένως, η πραγματική ιστορική έρευνα δεν αρχίζει με την ανακοίνωση του πρώτου Μνημονίου.

Αρχίζει πολύ νωρίτερα, όταν διαμορφώθηκαν οι συνθήκες που κατέστησαν τη χώρα ευάλωτη.

Από τη Μεταπολίτευση στη συσσώρευση των προβλημάτων

Το 1974 αποτελεί καθοριστικό ορόσημο για την αποκατάσταση της δημοκρατίας.

Η Ελλάδα απέκτησε ξανά δημοκρατικούς θεσμούς και στη συνέχεια προχώρησε σε σημαντικές κοινωνικές, πολιτικές και οικονομικές μεταβολές.

Η πορεία αυτή περιλάμβανε πραγματικές κατακτήσεις.

Περιλάμβανε, όμως, και οικονομικές επιλογές των οποίων οι μακροχρόνιες συνέπειες απαιτούν κριτική εξέταση.

Η αύξηση των κρατικών δαπανών, οι επαναλαμβανόμενες ανάγκες δανεισμού, οι αδυναμίες της φορολογικής διοίκησης και οι δυσλειτουργίες στη διαχείριση των δημόσιων πόρων δεν δημιουργήθηκαν όλες την ίδια περίοδο.

Ούτε οφείλονται σε μία κυβέρνηση.

Διαμορφώθηκαν μέσα από διαφορετικές πολιτικές αποφάσεις, οι οποίες άλλοτε αντιμετώπισαν υπαρκτές κοινωνικές ανάγκες και άλλοτε επέτρεψαν τη διαιώνιση προβλημάτων.

Εδώ χρειάζεται να κάνουμε μια ουσιαστική διάκριση.

Δεν είναι κάθε δημόσια δαπάνη σπατάλη.

Ένα νοσοκομείο, ένα σχολείο, μια υποδομή ή μια κοινωνική παροχή μπορεί να αποτελεί σημαντική επένδυση στην ευημερία των πολιτών.

Το ζήτημα είναι αν οι δαπάνες σχεδιάζονται υπεύθυνα, αν υπάρχουν διαθέσιμοι πόροι, αν αξιολογείται το αποτέλεσμά τους και αν οι δεσμεύσεις μπορούν να διατηρηθούν μακροχρόνια.

Η ευθύνη δεν βρίσκεται απλώς στο ότι το κράτος ξόδευε. Βρίσκεται και στο τι χρηματοδοτούσε, πώς το χρηματοδοτούσε και ποιος έλεγχε τα αποτελέσματα.

Από τη Μεταπολίτευση μέχρι την κρίση μεσολάβησαν πολλές κυβερνήσεις.

Η πολιτική εναλλαγή, όμως, δεν σημαίνει αυτομάτως ότι εξαφανίζονται τα προβλήματα που κληρονομεί η επόμενη κυβέρνηση.

Κάθε νέα εξουσία παραλαμβάνει οικονομικές υποχρεώσεις, διοικητικούς μηχανισμούς και πολιτικές δεσμεύσεις.

Έχει, επομένως, ευθύνη όχι μόνο για όσα δημιουργεί, αλλά και για όσα επιλέγει να διατηρήσει.

Το ευρώ, ο φθηνότερος δανεισμός και οι χαμένες ευκαιρίες

Η ένταξη της Ελλάδας στη ζώνη του ευρώ το 2001 αποτέλεσε σημαντική οικονομική και πολιτική επιλογή.

Η συμμετοχή στο κοινό νόμισμα διευκόλυνε την πρόσβαση σε χρηματοδότηση με χαμηλότερο κόστος από εκείνο που αντιμετώπιζε η χώρα σε προηγούμενες περιόδους.

Αυτό δημιουργούσε δυνατότητες.

Το κράτος μπορούσε να δανείζεται ευκολότερα, ενώ επιχειρήσεις και νοικοκυριά αποκτούσαν πρόσβαση σε νέες μορφές χρηματοδότησης.

Η δυνατότητα δανεισμού, όμως, δεν ταυτίζεται με τη δυνατότητα αποπληρωμής.

Όταν τα δανεικά χρηματοδοτούν παραγωγικές επενδύσεις, μπορούν να ενισχύσουν την οικονομία.

Όταν, αντίθετα, χρησιμοποιούνται για να καλύπτουν επίμονα ελλείμματα χωρίς αντίστοιχη ενίσχυση της παραγωγικής ικανότητας, δημιουργούνται κίνδυνοι.

Ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας επισημαίνει ότι ο φθηνότερος δανεισμός κατά τη δεκαετία του 2000 επέτρεψε στην Ελλάδα να αναβάλει αναγκαίες μεταρρυθμίσεις, ενώ τα δημοσιονομικά και εξωτερικά ελλείμματα διευρύνονταν.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το κοινό νόμισμα ήταν η μοναδική αιτία της κρίσης.

Η ίδια η χώρα εξακολουθούσε να έχει την ευθύνη της δημοσιονομικής πολιτικής της.

Ταυτόχρονα, η ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική και οι μηχανισμοί εποπτείας δεν απέτρεψαν τη συσσώρευση των ανισορροπιών.

Επομένως, το ερώτημα δεν περιορίζεται στο αν η Ελλάδα έπρεπε να συμμετέχει στο ευρώ.

Αφορά το κατά πόσο αξιοποίησε τις δυνατότητες της συμμετοχής της και αν οι αρμόδιοι εθνικοί και ευρωπαϊκοί θεσμοί αναγνώρισαν εγκαίρως τους κινδύνους.

Η οικονομική κρίση και το δημόσιο χρέος — Πολιτικές αποφάσεις πολλών δεκαετιών συσσωρεύουν βάρη πάνω σε κρατικό κτίριο, ενώ οι πολίτες αντιμετωπίζουν τις συνέπειες.
Η κρίση του 2010 δεν εμφανίστηκε ξαφνικά. Οι αποφάσεις του χθες είχαν συσσωρεύσει βάρη που έγιναν ορατά πολλά χρόνια αργότερα.

Το 2009 αποκαλύπτεται το μέγεθος του προβλήματος

Η διεθνής χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 επιδείνωσε το οικονομικό περιβάλλον.

Οι επενδυτές άρχισαν να εξετάζουν με μεγαλύτερη προσοχή την οικονομική κατάσταση των κρατών και τη δυνατότητά τους να αποπληρώνουν τα χρέη τους.

Η Ελλάδα βρέθηκε εκτεθειμένη.

Τον Οκτώβριο του 2009 ανακοινώθηκε ότι το δημοσιονομικό έλλειμμα ήταν πολύ υψηλότερο από τις προηγούμενες εκτιμήσεις.

Η αξιοπιστία των ελληνικών δημοσιονομικών στοιχείων τέθηκε υπό σοβαρή αμφισβήτηση.

Ακολούθησαν αναθεωρήσεις, υποβαθμίσεις της πιστοληπτικής αξιολόγησης και αυξανόμενο κόστος δανεισμού.

Τελικά, το έλλειμμα του 2009 αναθεωρήθηκε σε περίπου 15,4% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος.

Το δημόσιο χρέος βρισκόταν ήδη πάνω από το ετήσιο μέγεθος της ελληνικής οικονομίας.

Αυτοί οι αριθμοί δεν είναι απλές λογιστικές καταχωρίσεις.

Αποτυπώνουν το μέγεθος του προβλήματος που είχε συσσωρευτεί.

Όταν οι αγορές άρχισαν να αμφισβητούν τη δυνατότητα της Ελλάδας να συνεχίσει να δανείζεται με βιώσιμους όρους, η χρηματοδότηση του κράτους μετατράπηκε σε επείγον ζήτημα.

Το 2010 η χώρα προσέφυγε στη χρηματοδοτική στήριξη των ευρωπαίων εταίρων της και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου.

Η ανακοίνωση του Μνημονίου ήταν ένα καθοριστικό πολιτικό γεγονός. Δεν ήταν, όμως, η πρώτη πράξη της οικονομικής ιστορίας που οδήγησε σε αυτό.

Πηγή: Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας — Χρονολόγιο της ελληνικής κρίσης 2009–2018.

Τα Μνημόνια και η μεταφορά του κόστους στην κοινωνία

Η προσφυγή στον μηχανισμό στήριξης συνοδεύτηκε από οικονομικές δεσμεύσεις και μέτρα προσαρμογής.

Μειώσεις δαπανών, αυξήσεις φόρων, μεταρρυθμίσεις και αλλαγές στην αγορά εργασίας επηρέασαν τη ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων.

Οι συνέπειες δεν ήταν ίδιες για όλους.

Ο συνταξιούχος αντιμετώπισε μειώσεις εισοδήματος.

Ο εργαζόμενος μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπος με περικοπές ή ανεργία.

Ο επιχειρηματίας είδε τη ζήτηση να περιορίζεται, ενώ πολλά νοικοκυριά βρέθηκαν σε οικονομική αβεβαιότητα.

Η ελληνική οικονομία συρρικνώθηκε δραματικά κατά την περίοδο της κρίσης.

Η έκταση της ύφεσης δημιούργησε σοβαρά ερωτήματα και για τον σχεδιασμό των προγραμμάτων προσαρμογής.

Σε μεταγενέστερη αξιολόγησή του, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο αναγνώρισε ότι οι εκτιμήσεις για την εξέλιξη της ελληνικής οικονομίας είχαν αποδειχθεί υπερβολικά αισιόδοξες και ότι η ύφεση ήταν βαθύτερη από την αναμενόμενη.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία.

Η χώρα είχε πράγματι σοβαρές οικονομικές αδυναμίες.

Ωστόσο, η αναγνώρισή τους δεν απαλλάσσει εκείνους που σχεδίασαν και εφάρμοσαν τα προγράμματα από την ανάγκη αξιολόγησης των αποφάσεών τους.

Όπως δεν αρκεί να εξετάζουμε μόνο τις ελληνικές κυβερνήσεις, έτσι δεν αρκεί να θεωρούμε ότι όλες οι επιλογές των πιστωτών υπήρξαν αναγκαστικά σωστές.

Άλλο η ανάγκη αντιμετώπισης μιας κρίσης και άλλο η αποτελεσματικότητα και η κοινωνική δικαιοσύνη των μέτρων που επιλέγονται.

Ίδια ευθύνη είχαν όλοι;

Εδώ βρίσκεται ίσως το δυσκολότερο ερώτημα.

Μπορούμε να αντιμετωπίζουμε με τον ίδιο τρόπο την ευθύνη εκείνου που αποφασίζει και εκείνου που υφίσταται τις συνέπειες;

Ένας πολίτης μπορεί να έχει ψηφίσει μια κυβέρνηση, να έχει υποστηρίξει μια οικονομική πολιτική ή να έχει ωφεληθεί από κάποιο μέτρο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι είχε πλήρη γνώση των δημοσιονομικών δεδομένων ή πραγματική δυνατότητα ελέγχου των αποφάσεων.

Αντίθετα, οι κυβερνήσεις, οι υπουργοί, οι διοικητικοί μηχανισμοί και οι αρμόδιοι ελεγκτικοί θεσμοί διαθέτουν συγκεκριμένες αρμοδιότητες και πρόσβαση σε πληροφορίες.

Η ευθύνη τους είναι διαφορετική.

Δεν είναι, όμως, και ταυτόσημη μεταξύ τους.

Άλλες αποφάσεις λαμβάνονται από την κυβέρνηση, άλλες από το κοινοβούλιο και άλλες από αρμόδιες διοικητικές ή εποπτικές αρχές.

Η ιστορική αξιολόγηση οφείλει να εξετάζει ποιος αποφάσισε τι, πότε το αποφάσισε, ποια στοιχεία διέθετε και ποιες εναλλακτικές υπήρχαν.

Η αόριστη φράση «φταίνε όλοι» μπορεί να εκφράζει απογοήτευση.

Δεν αποτελεί όμως επαρκή απάντηση στο ζήτημα της λογοδοσίας.

Η ευθύνη αποκτά πραγματικό νόημα όταν συνδέεται με συγκεκριμένες αποφάσεις, αρμοδιότητες και συνέπειες.

Πώς συνδέεται το 2010 με τους προηγούμενους κρίκους;

Ας επιστρέψουμε στα προηγούμενα επεισόδια της «Αόρατης Αλυσίδας».

Εξετάσαμε την παιδεία και την ικανότητα του πολίτη να κρίνει.

Μιλήσαμε για την ιστορική γνώση, που επιτρέπει να αναγνωρίζουμε τις συνέπειες παλαιότερων επιλογών.

Είδαμε πώς η καθημερινή λειτουργία των θεσμών διαμορφώνει κοινωνικές συμπεριφορές.

Ασχοληθήκαμε με το ρουσφέτι, την προσωπική εξάρτηση και την παραοικονομία.

Δεν ισχυριζόμαστε ότι κάποιο από αυτά τα φαινόμενα, μόνο του, προκάλεσε την κρίση του 2010.

Η οικονομική κατάρρευση είχε πολλές και αλληλοσυνδεόμενες αιτίες.

Όμως οι προηγούμενοι κρίκοι μας βοηθούν να διατυπώσουμε διαφορετικά ερωτήματα.

Πόσο αποτελεσματικά λειτουργούσε η δημόσια διοίκηση;

Πόσο αξιόπιστη ήταν η διαχείριση των οικονομικών δεδομένων;

Πόσο επηρέαζαν οι πολιτικές σκοπιμότητες τις δημοσιονομικές επιλογές;

Πόσο ενημερωμένος μπορούσε να είναι ο πολίτης για τους κινδύνους που συσσωρεύονταν;

Και όταν τα προβλήματα έγιναν πλέον αδύνατο να αποκρυβούν, ποιος ανέλαβε την ευθύνη για τις αποφάσεις των προηγούμενων δεκαετιών;

Αυτή είναι η ουσιαστική σύνδεση.

Η οικονομική κρίση δεν υπήρξε ανεξάρτητη από τον τρόπο λειτουργίας της πολιτείας.

Ούτε μπορεί να κατανοηθεί αποκλειστικά μέσα από τα γεγονότα ενός ή δύο ετών.

Η λογοδοσία δεν πρέπει να αρχίζει όταν εμφανίζεται ο λογαριασμός

Σε κάθε οργανωμένη οικονομία υπάρχουν μηχανισμοί ελέγχου.

Προϋπολογισμοί, οικονομικές υπηρεσίες, ελεγκτικές αρχές, κοινοβουλευτικές διαδικασίες και διεθνείς θεσμοί παρακολουθούν την πορεία των δημόσιων οικονομικών.

Το ερώτημα είναι πόσο αποτελεσματικά αξιοποιούνται.

Γιατί μια οικονομική ανισορροπία που μεγαλώνει επί χρόνια πρέπει να αντιμετωπιστεί μόνο όταν η χώρα δυσκολεύεται πλέον να δανειστεί;

Γιατί οι σοβαρές προειδοποιήσεις δεν οδηγούν πάντοτε σε έγκαιρες αποφάσεις;

Και γιατί ο πολιτικός διάλογος επικεντρώνεται συχνά στην επόμενη εκλογική αναμέτρηση, ενώ οι οικονομικές συνέπειες μπορεί να εμφανιστούν πολλά χρόνια αργότερα;

Η λογοδοσία δεν πρέπει να εξαντλείται στην αναδρομική αναζήτηση ενόχων.

Πρέπει να λειτουργεί και προληπτικά.

Να απαιτεί αξιόπιστα στοιχεία, σαφή παρουσίαση των κινδύνων και αξιολόγηση των οικονομικών επιλογών προτού οι συνέπειες γίνουν δυσβάστακτες.

Αυτό αφορά την κυβέρνηση και την αντιπολίτευση.

Αφορά τους θεσμούς που διαθέτουν αρμοδιότητες ελέγχου.

Και αφορά τον πολίτη, ο οποίος χρειάζεται ουσιαστική ενημέρωση για να αξιολογεί τις πολιτικές υποσχέσεις.

Επίλογος

Το 2010 δεν γεννήθηκε το 2010.

Η κρίση υπήρξε το αποτέλεσμα μιας μακράς συσσώρευσης οικονομικών αδυναμιών, σε συνδυασμό με τη διεθνή χρηματοπιστωτική αναταραχή και την απώλεια εμπιστοσύνης προς την ελληνική οικονομία.

Οι αποφάσεις που ελήφθησαν στη συνέχεια είχαν επίσης σοβαρές συνέπειες και πρέπει να αξιολογούνται.

Αλλά η ουσία της ιστορικής εξέτασης βρίσκεται βαθύτερα.

Δεν αρκεί να γνωρίζουμε ποιος ανακοίνωσε την προσφυγή στον μηχανισμό στήριξης.

Χρειάζεται να εξετάσουμε ποιοι διαμόρφωσαν την οικονομική πορεία της χώρας, ποιες προειδοποιήσεις υπήρξαν, ποιες αποφάσεις αναβλήθηκαν και γιατί οι μηχανισμοί ελέγχου δεν απέτρεψαν την κρίση.

Κυρίως, χρειάζεται να κατανοήσουμε γιατί άνθρωποι που δεν διαχειρίστηκαν το δημόσιο χρέος βρέθηκαν αντιμέτωποι με τόσο σοβαρές συνέπειες.

Δεν είναι ζητούμενο να απαλλάξουμε συλλογικά τους πολίτες από κάθε ευθύνη.

Είναι να μην εξισώσουμε την ευθύνη του πολίτη με εκείνη του προσώπου που διαθέτει δημόσια εξουσία.

Διότι άλλο είναι να συμμετέχεις στη δημοκρατική επιλογή μιας κυβέρνησης και άλλο να αποφασίζεις, να διαχειρίζεσαι και να ελέγχεις τα οικονομικά μιας χώρας.

Η «Αόρατη Αλυσίδα» μας οδηγεί έτσι σε ένα επόμενο ερώτημα.

Εάν γνωρίζουμε ότι οι αποφάσεις του παρελθόντος μπορούν να καθορίσουν τη ζωή των επόμενων γενεών, με ποια κριτήρια αξιολογούμε σήμερα εκείνους που ζητούν την εμπιστοσύνη μας;

Και πόσο ελεύθερη είναι πραγματικά η πολιτική κρίση ενός πολίτη όταν εξαρτάται οικονομικά, επαγγελματικά ή προσωπικά από εκείνους που ασκούν εξουσία;

Αυτό θα εξετάσουμε στο όγδοο μέρος της «Αόρατης Αλυσίδας».

Προτεινόμενες σειρές

  • Για να κατανοήσουμε πώς οι οικονομικές επιλογές επηρεάζουν την πορεία των κρατών και τις ζωές των πολιτών, αξίζει να εξετάσουμε δύο ακόμη σειρές της «Πένας και Ξίφους».
  • Η σειρά «Χρέος και Πόλεμος» αναζητά τη σχέση ανάμεσα στις οικονομικές πιέσεις, στον δανεισμό και στις ιστορικές συγκρούσεις,
  • ενώ η σειρά «Γιατί δεν πέφτει η κυβέρνηση; — Η ανατομία της σιωπής» εξετάζει τους μηχανισμούς πολιτικής διατήρησης της εξουσίας και τη στάση της κοινωνίας.

Προτεινόμενα άρθρα

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Για περαιτέρω μελέτη των αιτίων της ελληνικής οικονομικής κρίσης και των προγραμμάτων χρηματοδοτικής στήριξης προτείνονται οι ακόλουθες πηγές:

  1. European Stability Mechanism (2018), Timeline of Events: 2009–2018. Επίσημο χρονολόγιο της ελληνικής κρίσης, από τη δημοσιονομική επιδείνωση του 2009 έως την ολοκλήρωση του τρίτου προγράμματος. Επίσημο χρονολόγιο.
  2. European Stability Mechanism (2018), Explainer on ESM and EFSF Financial Assistance for Greece. Παρουσίαση των οικονομικών αδυναμιών που προηγήθηκαν της κρίσης, των συνθηκών δανεισμού και των τριών προγραμμάτων στήριξης. Επίσημη παρουσίαση.
  3. International Monetary Fund (2013), Greece: Ex Post Evaluation of Exceptional Access Under the 2010 Stand-By Arrangement. Αξιολόγηση του πρώτου ελληνικού προγράμματος, των παραδοχών του και των αδυναμιών που διαπιστώθηκαν κατά την εφαρμογή του. Επίσημη έκθεση ΔΝΤ.
  4. European Commission (2023), Ex-Post Evaluation of the Economic Adjustment Programmes of Greece, 2010–2018. Συνολική αποτίμηση των οικονομικών προγραμμάτων προσαρμογής, των μεταρρυθμίσεων και των αποτελεσμάτων τους. Επίσημη μελέτη PDF.

Μουσική επένδυση ηχητικού άρθρου:

Music: Ignis by Scott Buckley https://www.scottbuckley.com.au/
License: Creative Commons — Attribution 4.0 International — CC BY 4.0
Free Download / Stream: https://links.al/3Pb
Music promoted by Audio Library: https://links.al/youtube

#Αόρατη_Αλυσίδα #Οικονομική_Κρίση #Μνημόνια #Δημόσιο_Χρέος #Μεταπολίτευση #Ελλάδα2010 #Πολίτης

Ο Ευάγγελος Αθανασιάδης είναι Συνταγματάρχης ε.α. και Διαχειριστής – Αρθρογράφος της ιστοσελίδας
 fonientos.com Πένα & Ξίφος

Αν το βρήκατε ενδιαφέρον και σας έδωσε τροφή για σκέψη, μπορείτε να το κοινοποιήσετε.

Facebook
LinkedIn
X
Telegram
WhatsApp
Tumblr

Η σκέψη μοιράζεται, δεν αντιγράφεται. Αναφορά στην πηγή είναι πράξη σεβασμού.

Όταν ανεβαίνει νέο άρθρο, έρχεται στο mail σου

“Σημαντικό: Μετά την εγγραφή σας, ελέγξτε τα Εισερχόμενά σας για το email επιβεβαίωσης.
Αν δεν το βρείτε, παρακαλούμε ρίξτε μια ματιά και στον φάκελο των Ανεπιθύμητων (Spam).”

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *